HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Białowieża

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy1984 mieszkańcówdochody własne 15 720 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-4.75% do 1.87%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-15.16% do 47.02%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka504 997 zł133-8.9%30 738 zł72%-162 938 zł0.167
●RozwójProgramPodwyżka511 403 zł121-10.7%23 420 zł73%-155 620 zł0.244
Szeroki programBez zmianPodwyżka488 516 zł124-11.2%92 690 zł72%-161 787 zł0.291
●Szeroki programProgramBez zmian448 991 zł133-7.1%224 579 zł71%-167 435 zł0.325
RozwójProgramBez zmian455 373 zł121-8.9%217 785 zł71%-160 151 zł0.340
●Bez zmianProgramPodwyżka517 515 zł109-12.5%16 412 zł74%-148 612 zł0.353
RozwójBez zmianPodwyżka494 881 zł112-13.0%85 803 zł73%-154 513 zł0.377
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka476 546 zł116-12.5%133 302 zł71%-163 939 zł0.382
Bez zmianProgramBez zmian461 461 zł109-10.7%211 295 zł72%-153 176 zł0.400
Szeroki programBez zmianBez zmian434 065 zł124-9.4%284 045 zł70%-166 096 zł0.415
RozwójBez zmianBez zmian440 406 zł112-11.2%277 297 zł71%-158 857 zł0.457
RozwójWstrzymaniePodwyżka482 930 zł104-14.3%126 391 zł73%-156 640 zł0.471
RozwójProgramObniżka413 759 zł121-7.5%364 969 zł69%-163 500 zł0.476
Bez zmianBez zmianPodwyżka500 953 zł100-14.7%79 217 zł74%-147 550 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka524 257 zł96-14.4%8563 zł75%-140 763 zł0.482
●Szeroki programProgramObniżka407 395 zł133-5.6%371 528 zł68%-170 760 zł0.483
Szeroki programWstrzymanieBez zmian423 028 zł116-10.7%321 604 zł69%-168 114 zł0.493
OgraniczenieProgramBez zmian468 172 zł96-12.7%204 728 zł73%-145 370 zł0.495
Bez zmianProgramObniżka419 829 zł109-9.4%359 160 zł71%-156 550 zł0.505
Bez zmianBez zmianBez zmian446 454 zł100-13.0%271 362 zł72%-151 926 zł0.529
RozwójWstrzymanieBez zmian429 387 zł104-12.5%314 725 zł71%-160 849 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka393 630 zł124-8.0%427 399 zł68%-169 283 zł0.551
OgraniczenieProgramObniżka426 518 zł96-11.4%352 780 zł71%-148 775 zł0.568
RozwójBez zmianObniżka399 953 zł112-9.8%421 340 zł69%-162 068 zł0.569
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka489 021 zł92-16.0%119 781 zł73%-149 651 zł0.575
OgraniczenieBez zmianPodwyżka507 649 zł87-16.6%71 872 zł75%-139 751 zł0.605
Głębokie cięcieProgramBez zmian474 687 zł83-14.7%198 510 zł74%-137 810 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka383 287 zł116-9.4%462 653 zł67%-171 202 zł0.615
Bez zmianBez zmianObniżka405 983 zł100-11.6%415 567 zł70%-155 162 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka530 802 zł83-16.4%1127 zł76%-133 163 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian435 453 zł92-14.3%308 845 zł71%-153 894 zł0.623
OgraniczenieBez zmianBez zmian453 119 zł87-14.9%265 002 zł73%-144 170 zł0.626
RozwójWstrzymanieObniżka389 628 zł104-11.2%456 576 zł68%-163 962 zł0.647
Głębokie cięcieProgramObniżka433 011 zł83-13.4%346 584 zł72%-141 244 zł0.658
OgraniczenieBez zmianObniżka412 625 zł87-13.6%409 229 zł71%-147 438 zł0.690
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka495 740 zł79-17.8%112 404 zł74%-141 820 zł0.696
Bez zmianWstrzymanieObniżka395 676 zł92-13.0%450 785 zł69%-157 031 zł0.703
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian442 141 zł79-16.2%302 463 zł72%-146 106 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka514 149 zł74-18.5%65 414 zł76%-132 200 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian459 590 zł74-16.8%258 826 zł74%-136 660 zł0.739
OgraniczenieWstrzymanieObniżka402 341 zł79-14.9%444 426 zł71%-149 276 zł0.782
Głębokie cięcieBez zmianObniżka419 074 zł74-15.6%403 073 zł72%-139 957 zł0.784
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka502 262 zł66-19.8%105 871 zł75%-134 239 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian448 633 zł66-18.1%296 265 zł73%-138 565 zł0.835
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka408 812 zł66-16.8%438 249 zł72%-141 765 zł0.878

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 516 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 83% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.