HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Hajnówka

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy18 709 mieszkańcówdochody własne 7247 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.59% do -0.24%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów1.25% do 19.14%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka54 653 zł133-9.4%17 446 zł86%-22 064 zł0.268
●RozwójProgramPodwyżka58 779 zł121-11.2%12 995 zł92%-17 621 zł0.289
Szeroki programBez zmianPodwyżka52 670 zł124-11.6%21 672 zł86%-22 168 zł0.354
●Bez zmianProgramPodwyżka62 663 zł109-13.0%8794 zł96%-13 427 zł0.368
RozwójProgramBez zmian46 959 zł121-9.4%31 894 zł84%-24 069 zł0.383
RozwójBez zmianPodwyżka56 778 zł112-13.4%17 279 zł92%-17 745 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian42 844 zł133-7.5%36 224 zł82%-28 499 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian50 832 zł109-11.2%27 813 zł88%-19 888 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka50 304 zł116-13.0%25 603 zł86%-23 603 zł0.433
Szeroki programBez zmianBez zmian41 222 zł124-9.8%40 138 zł81%-28 389 zł0.459
RozwójBez zmianBez zmian45 318 zł112-11.6%35 830 zł84%-23 980 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka66 726 zł96-14.9%4343 zł98%-8984 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian54 881 zł96-13.2%23 511 zł92%-15 463 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka42 093 zł109-9.8%42 076 zł84%-24 654 zł0.487
RozwójProgramObniżka38 228 zł121-8.0%46 149 zł80%-28 825 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka60 643 zł100-15.2%13 134 zł95%-13 572 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka54 420 zł104-14.7%21 200 zł89%-19 170 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian49 172 zł100-13.4%31 768 zł87%-19 820 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian39 075 zł116-11.2%43 734 zł80%-29 690 zł0.523
●Szeroki programProgramObniżka34 121 zł133-6.1%50 469 zł76%-33 245 zł0.529
OgraniczenieProgramObniżka46 131 zł96-11.8%37 786 zł86%-20 242 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian43 180 zł104-13.0%39 417 zł84%-25 271 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka36 854 zł112-10.3%49 662 zł80%-28 579 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka32 766 zł124-8.5%53 961 zł76%-32 978 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka40 700 zł100-12.1%45 609 zł84%-24 429 zł0.574
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka58 293 zł92-16.4%17 045 zł93%-14 986 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian58 840 zł83-15.2%19 470 zł96%-11 144 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian53 200 zł87-15.3%27 491 zł92%-15 419 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka64 684 zł87-17.0%8764 zł98%-9153 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian47 042 zł92-14.7%35 346 zł86%-21 100 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka50 081 zł83-13.9%33 873 zł92%-15 934 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka30 781 zł116-9.8%57 303 zł75%-34 179 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka70 698 zł83-16.9%0 zł99%-4649 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka34 878 zł104-11.6%52 995 zł79%-29 770 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka44 717 zł87-14.0%41 347 zł86%-20 040 zł0.635
Bez zmianWstrzymanieObniżka38 732 zł92-13.4%48 933 zł83%-25 610 zł0.654
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka62 345 zł79-18.3%12 673 zł98%-10 555 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian51 080 zł79-16.6%31 057 zł92%-16 686 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian57 138 zł74-17.3%23 608 zł96%-11 123 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka42 760 zł79-15.3%44 656 zł85%-21 209 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianObniżka48 646 zł74-16.0%37 589 zł92%-15 756 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka68 636 zł74-19.0%4708 zł99%-4841 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian55 028 zł66-18.5%27 081 zł96%-12 378 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka46 698 zł66-17.3%40 809 zł90%-16 913 zł0.815
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka66 307 zł66-20.2%8522 zł99%-6230 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.