Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat hajnowski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy38 237 mieszkańcówdochody własne 11 409 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-3.24% do -0.13%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-0.02% do 27.33%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	157 241 zł	132	-11.3%	31 585 zł	87%	-41 529 zł	0.242
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	152 805 zł	137	-11.3%	34 698 zł	86%	-44 612 zł	0.265
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	149 912 zł	150	-9.5%	39 617 zł	85%	-49 561 zł	0.266
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	160 046 zł	119	-13.1%	26 750 zł	90%	-36 681 zł	0.295
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	155 553 zł	123	-13.3%	29 986 zł	88%	-39 859 zł	0.312
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	165 150 zł	110	-14.0%	22 810 zł	92%	-32 753 zł	0.325
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	162 711 zł	105	-15.0%	22 134 zł	93%	-32 023 zł	0.380
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	161 948 zł	108	-15.5%	22 806 zł	92%	-32 697 zł	0.385
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	132 515 zł	127	-12.1%	72 987 zł	83%	-50 606 zł	0.441
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	128 316 zł	132	-12.1%	79 583 zł	82%	-53 582 zł	0.467
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	125 210 zł	145	-10.3%	80 929 zł	81%	-58 610 zł	0.470
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	135 534 zł	114	-13.8%	71 944 zł	85%	-45 678 zł	0.470
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	140 394 zł	105	-14.7%	64 549 zł	86%	-41 865 zł	0.479
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	131 276 zł	118	-14.0%	78 613 zł	84%	-48 750 zł	0.494
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	138 412 zł	100	-15.7%	71 066 zł	86%	-40 940 zł	0.527
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	137 646 zł	103	-16.2%	71 774 zł	86%	-41 618 zł	0.533
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	119 130 zł	123	-12.5%	100 072 zł	81%	-55 930 zł	0.554
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	122 276 zł	110	-14.3%	98 814 zł	83%	-50 944 zł	0.576
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	115 052 zł	128	-12.5%	106 459 zł	80%	-58 856 zł	0.579
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	127 017 zł	101	-15.1%	91 649 zł	84%	-47 180 zł	0.580
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	111 819 zł	141	-10.7%	107 814 zł	79%	-63 943 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	118 137 zł	114	-14.4%	105 253 zł	82%	-53 966 zł	0.601

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 336 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.95 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 38% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.