Brańsk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 38 937 zł | 133 | -13.2% | 19 058 zł | 59% | -69 326 zł | 0.283 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 43 182 zł | 121 | -14.9% | 14 476 zł | 61% | -64 745 zł | 0.297 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 37 299 zł | 124 | -15.4% | 24 342 zł | 59% | -68 188 zł | 0.364 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 47 181 zł | 109 | -16.7% | 10 147 zł | 63% | -60 415 zł | 0.371 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 32 311 zł | 121 | -13.2% | 38 895 zł | 57% | -67 630 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 41 524 zł | 112 | -17.1% | 19 814 zł | 61% | -63 628 zł | 0.408 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 36 298 zł | 109 | -14.9% | 34 685 zł | 59% | -63 315 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 28 077 zł | 133 | -11.4% | 43 355 zł | 55% | -72 197 zł | 0.417 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 35 072 zł | 116 | -16.7% | 29 568 zł | 57% | -68 970 zł | 0.442 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 26 773 zł | 124 | -13.6% | 49 319 zł | 55% | -70 950 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 30 986 zł | 112 | -15.4% | 44 881 zł | 57% | -66 405 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 28 256 zł | 109 | -13.6% | 53 826 zł | 56% | -65 455 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 24 277 zł | 121 | -11.9% | 58 026 zł | 55% | -69 760 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 45 504 zł | 100 | -18.8% | 15 594 zł | 63% | -59 320 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 307 zł | 104 | -18.3% | 25 102 zł | 60% | -64 399 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 34 954 zł | 100 | -17.1% | 40 692 zł | 59% | -62 111 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 24 750 zł | 116 | -14.9% | 54 187 zł | 55% | -71 658 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 20 053 zł | 133 | -10.1% | 62 477 zł | 53% | -74 316 zł | 0.533 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 23 200 zł | 112 | -14.1% | 63 456 zł | 55% | -68 455 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 28 973 zł | 104 | -16.7% | 49 739 zł | 56% | -67 101 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 18 995 zł | 124 | -12.3% | 67 885 zł | 52% | -72 989 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 27 159 zł | 100 | -15.8% | 59 277 zł | 56% | -64 172 zł | 0.568 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 21 337 zł | 104 | -15.4% | 67 981 zł | 54% | -69 097 zł | 0.615 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 17 124 zł | 116 | -13.6% | 72 419 zł | 50% | -73 642 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 331 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.