HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Brańsk

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5039 mieszkańcówdochody własne 7598 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.99% do -0.69%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-11.21% do 23.35%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka38 937 zł133-13.2%19 058 zł59%-69 326 zł0.283
●RozwójProgramPodwyżka43 182 zł121-14.9%14 476 zł61%-64 745 zł0.297
Szeroki programBez zmianPodwyżka37 299 zł124-15.4%24 342 zł59%-68 188 zł0.364
●Bez zmianProgramPodwyżka47 181 zł109-16.7%10 147 zł63%-60 415 zł0.371
RozwójProgramBez zmian32 311 zł121-13.2%38 895 zł57%-67 630 zł0.388
RozwójBez zmianPodwyżka41 524 zł112-17.1%19 814 zł61%-63 628 zł0.408
Bez zmianProgramBez zmian36 298 zł109-14.9%34 685 zł59%-63 315 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian28 077 zł133-11.4%43 355 zł55%-72 197 zł0.417
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka35 072 zł116-16.7%29 568 zł57%-68 970 zł0.442
Szeroki programBez zmianBez zmian26 773 zł124-13.6%49 319 zł55%-70 950 zł0.465
RozwójBez zmianBez zmian30 986 zł112-15.4%44 881 zł57%-66 405 zł0.469
Bez zmianProgramObniżka28 256 zł109-13.6%53 826 zł56%-65 455 zł0.484
●OgraniczenieProgramPodwyżka51 385 zł96-18.5%5539 zł65%-55 808 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian40 487 zł96-16.8%30 228 zł62%-58 726 zł0.486
RozwójProgramObniżka24 277 zł121-11.9%58 026 zł55%-69 760 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka45 504 zł100-18.8%15 594 zł63%-59 320 zł0.491
RozwójWstrzymaniePodwyżka39 307 zł104-18.3%25 102 zł60%-64 399 zł0.496
Bez zmianBez zmianBez zmian34 954 zł100-17.1%40 692 zł59%-62 111 zł0.516
OgraniczenieProgramObniżka32 434 zł96-15.5%49 381 zł59%-60 880 zł0.526
Szeroki programWstrzymanieBez zmian24 750 zł116-14.9%54 187 zł55%-71 658 zł0.528
●Szeroki programProgramObniżka20 053 zł133-10.1%62 477 zł53%-74 316 zł0.533
RozwójBez zmianObniżka23 200 zł112-14.1%63 456 zł55%-68 455 zł0.546
RozwójWstrzymanieBez zmian28 973 zł104-16.7%49 739 zł56%-67 101 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka18 995 zł124-12.3%67 885 zł52%-72 989 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka27 159 zł100-15.8%59 277 zł56%-64 172 zł0.568
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka43 296 zł92-20.0%20 891 zł63%-60 080 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian44 580 zł83-18.8%26 109 zł64%-54 250 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian39 121 zł87-18.9%36 260 zł62%-57 547 zł0.600
Bez zmianWstrzymanieBez zmian32 950 zł92-18.3%45 541 zł58%-62 797 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka49 686 zł87-20.6%11 145 zł65%-54 738 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka36 517 zł83-17.5%45 446 zł61%-56 417 zł0.606
RozwójWstrzymanieObniżka21 337 zł104-15.4%67 981 zł54%-69 097 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka17 124 zł116-13.6%72 419 zł50%-73 642 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka55 493 zł83-20.4%1097 zł68%-51 314 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka31 315 zł87-17.7%54 985 zł59%-59 621 zł0.628
Bez zmianWstrzymanieObniżka25 306 zł92-17.1%63 793 zł55%-64 803 zł0.649
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian37 128 zł79-20.1%41 096 zł61%-58 219 zł0.691
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka47 489 zł79-21.8%16 429 zł64%-55 483 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian43 193 zł74-20.8%32 326 zł64%-53 095 zł0.709
OgraniczenieWstrzymanieObniżka29 472 zł79-18.9%59 406 zł57%-60 239 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianObniżka35 376 zł74-19.6%51 105 zł61%-55 183 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka53 772 zł74-22.4%6966 zł68%-50 268 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian41 210 zł66-22.0%37 070 zł63%-53 754 zł0.800
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka33 544 zł66-20.8%55 517 zł60%-55 787 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka51 586 zł66-23.6%12 157 zł67%-51 001 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 331 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.