Bielsk Podlaski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 87 093 zł | 133 | -3.9% | 18 925 zł | 74% | -54 979 zł | 0.243 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 91 414 zł | 121 | -5.8% | 14 271 zł | 76% | -50 325 zł | 0.277 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 84 046 zł | 124 | -6.3% | 27 809 zł | 73% | -54 262 zł | 0.338 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 95 487 zł | 109 | -7.7% | 9871 zł | 79% | -45 925 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 76 259 zł | 121 | -3.9% | 48 702 zł | 72% | -54 652 zł | 0.373 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 71 949 zł | 133 | -1.9% | 53 250 zł | 70% | -59 292 zł | 0.389 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 88 345 zł | 112 | -8.1% | 23 271 zł | 76% | -49 632 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 80 320 zł | 109 | -5.8% | 44 407 zł | 74% | -50 267 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 80 971 zł | 116 | -7.7% | 35 028 zł | 73% | -55 305 zł | 0.420 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 69 354 zł | 124 | -4.4% | 62 159 zł | 69% | -58 424 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 73 642 zł | 112 | -6.3% | 57 634 zł | 71% | -53 808 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 65 051 zł | 121 | -2.4% | 74 923 zł | 68% | -57 845 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 280 zł | 104 | -9.5% | 30 481 zł | 75% | -50 664 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 92 398 zł | 100 | -10.0% | 18 986 zł | 78% | -45 256 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 69 104 zł | 109 | -4.4% | 70 638 zł | 71% | -53 470 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 66 553 zł | 116 | -5.8% | 68 782 zł | 68% | -59 368 zł | 0.516 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 60 751 zł | 133 | -0.5% | 79 461 zł | 66% | -62 474 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 77 683 zł | 100 | -8.1% | 53 362 zł | 74% | -49 446 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 70 850 zł | 104 | -7.7% | 64 248 zł | 71% | -54 742 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 62 770 zł | 112 | -4.8% | 83 111 zł | 68% | -56 889 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 58 491 zł | 124 | -2.9% | 87 626 zł | 66% | -61 495 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 66 802 zł | 100 | -6.7% | 78 849 zł | 71% | -52 538 zł | 0.583 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 55 893 zł | 116 | -4.4% | 93 805 zł | 65% | -62 366 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 60 181 zł | 104 | -6.3% | 89 281 zł | 66% | -57 750 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.42 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.