Brańsk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 283 171 zł | 133 | -5.6% | 23 343 zł | 77% | -90 454 zł | 0.184 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 288 334 zł | 121 | -7.5% | 17 660 zł | 78% | -84 771 zł | 0.251 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 273 899 zł | 124 | -8.0% | 54 651 zł | 75% | -89 699 zł | 0.302 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 249 159 zł | 133 | -3.7% | 124 900 zł | 73% | -95 339 zł | 0.342 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 254 305 zł | 121 | -5.6% | 119 432 zł | 75% | -89 677 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 293 230 zł | 109 | -9.4% | 12 254 zł | 79% | -79 366 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 279 033 zł | 112 | -9.8% | 49 197 zł | 78% | -84 049 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 266 769 zł | 116 | -9.4% | 75 761 zł | 75% | -91 230 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 259 184 zł | 109 | -7.5% | 114 238 zł | 76% | -84 292 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 240 852 zł | 124 | -6.1% | 154 963 zł | 73% | -94 405 zł | 0.424 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 245 969 zł | 112 | -8.0% | 149 528 zł | 74% | -88 776 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 271 915 zł | 104 | -11.2% | 70 293 zł | 78% | -85 564 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 229 068 zł | 121 | -4.2% | 196 162 zł | 73% | -93 297 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 283 900 zł | 100 | -11.6% | 44 017 zł | 79% | -78 675 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 223 934 zł | 133 | -2.3% | 201 616 zł | 72% | -98 944 zł | 0.493 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 234 301 zł | 116 | -7.5% | 174 454 zł | 73% | -95 815 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 233 935 zł | 109 | -6.1% | 190 981 zł | 74% | -87 927 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 250 820 zł | 100 | -9.8% | 144 366 zł | 75% | -83 422 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 239 430 zł | 104 | -9.4% | 169 005 zł | 74% | -90 171 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 216 346 zł | 124 | -4.7% | 229 636 zł | 71% | -97 878 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 221 451 zł | 112 | -6.6% | 224 214 zł | 72% | -92 264 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 226 290 zł | 100 | -8.5% | 219 416 zł | 74% | -86 926 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 210 226 zł | 116 | -6.1% | 247 916 zł | 71% | -99 200 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 215 343 zł | 104 | -8.0% | 242 481 zł | 72% | -93 571 zł | 0.642 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 410 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.70 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.