Bielsk Podlaski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 83 116 zł | 133 | -6.7% | 17 340 zł | 76% | -44 213 zł | 0.245 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 87 115 zł | 121 | -8.5% | 13 066 zł | 79% | -39 938 zł | 0.278 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 80 464 zł | 124 | -9.0% | 25 230 zł | 76% | -43 471 zł | 0.339 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 90 874 zł | 109 | -10.4% | 9038 zł | 79% | -35 911 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 73 415 zł | 121 | -6.7% | 44 118 zł | 74% | -43 870 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 69 425 zł | 133 | -4.8% | 48 311 zł | 72% | -48 132 zł | 0.391 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 84 445 zł | 112 | -10.8% | 21 045 zł | 79% | -39 217 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 77 163 zł | 109 | -8.5% | 40 169 zł | 77% | -39 854 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 768 zł | 116 | -10.4% | 31 665 zł | 75% | -44 320 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 67 180 zł | 124 | -7.1% | 56 264 zł | 72% | -47 254 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 71 151 zł | 112 | -9.0% | 52 090 zł | 74% | -43 012 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 63 280 zł | 121 | -5.3% | 67 812 zł | 70% | -46 769 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 81 757 zł | 104 | -12.2% | 27 472 zł | 78% | -40 056 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 88 187 zł | 100 | -12.6% | 17 104 zł | 79% | -35 208 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 67 021 zł | 109 | -7.1% | 63 872 zł | 74% | -42 762 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 64 730 zł | 116 | -8.5% | 62 164 zł | 70% | -48 014 zł | 0.516 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 74 883 zł | 100 | -10.8% | 48 161 zł | 77% | -39 015 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 59 298 zł | 133 | -3.3% | 71 998 zł | 68% | -51 022 zł | 0.521 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 68 709 zł | 104 | -10.4% | 57 982 zł | 74% | -43 763 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 61 319 zł | 112 | -7.6% | 75 116 zł | 71% | -45 811 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 57 355 zł | 124 | -5.7% | 79 281 zł | 68% | -50 044 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 65 043 zł | 100 | -9.5% | 71 195 zł | 74% | -41 823 zł | 0.582 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 55 087 zł | 116 | -7.1% | 84 783 zł | 67% | -50 739 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 59 059 zł | 104 | -9.0% | 80 609 zł | 70% | -46 497 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.57 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.