HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bielsk Podlaski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy23 558 mieszkańcówdochody własne 6830 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.81% do -0.44%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.79% do 28.85%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka83 116 zł133-6.7%17 340 zł76%-44 213 zł0.245
●RozwójProgramPodwyżka87 115 zł121-8.5%13 066 zł79%-39 938 zł0.278
Szeroki programBez zmianPodwyżka80 464 zł124-9.0%25 230 zł76%-43 471 zł0.339
●Bez zmianProgramPodwyżka90 874 zł109-10.4%9038 zł79%-35 911 zł0.364
RozwójProgramBez zmian73 415 zł121-6.7%44 118 zł74%-43 870 zł0.375
●Szeroki programProgramBez zmian69 425 zł133-4.8%48 311 zł72%-48 132 zł0.391
RozwójBez zmianPodwyżka84 445 zł112-10.8%21 045 zł79%-39 217 zł0.397
Bez zmianProgramBez zmian77 163 zł109-8.5%40 169 zł77%-39 854 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka77 768 zł116-10.4%31 665 zł75%-44 320 zł0.421
Szeroki programBez zmianBez zmian67 180 zł124-7.1%56 264 zł72%-47 254 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian71 151 zł112-9.0%52 090 zł74%-43 012 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka94 786 zł96-12.3%4799 zł82%-31 671 zł0.484
RozwójProgramObniżka63 280 zł121-5.3%67 812 zł70%-46 769 zł0.486
RozwójWstrzymaniePodwyżka81 757 zł104-12.2%27 472 zł78%-40 056 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka88 187 zł100-12.6%17 104 zł79%-35 208 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian81 063 zł96-10.6%36 029 zł79%-35 630 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka67 021 zł109-7.1%63 872 zł74%-42 762 zł0.492
Szeroki programWstrzymanieBez zmian64 730 zł116-8.5%62 164 zł70%-48 014 zł0.516
Bez zmianBez zmianBez zmian74 883 zł100-10.8%48 161 zł77%-39 015 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka59 298 zł133-3.3%71 998 zł68%-51 022 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka70 911 zł96-9.2%59 762 zł76%-38 549 zł0.540
RozwójWstrzymanieBez zmian68 709 zł104-10.4%57 982 zł74%-43 763 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka61 319 zł112-7.6%75 116 zł71%-45 811 zł0.554
Szeroki programBez zmianObniżka57 355 zł124-5.7%79 281 zł68%-50 044 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka85 506 zł92-13.9%23 523 zł79%-36 039 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka65 043 zł100-9.5%71 195 zł74%-41 823 zł0.582
Głębokie cięcieProgramBez zmian84 879 zł83-12.6%32 223 zł80%-31 503 zł0.597
OgraniczenieBez zmianPodwyżka92 078 zł87-14.5%12 972 zł82%-30 992 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian78 762 zł87-12.8%44 043 zł79%-34 814 zł0.608
Bez zmianWstrzymanieBez zmian72 448 zł92-12.2%54 045 zł76%-39 757 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka55 087 zł116-7.1%84 783 zł67%-50 739 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka98 614 zł83-14.4%721 zł83%-27 530 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka74 718 zł83-11.3%56 125 zł79%-34 433 zł0.622
RozwójWstrzymanieObniżka59 059 zł104-9.0%80 609 zł70%-46 497 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka68 912 zł87-11.5%67 264 zł76%-37 633 zł0.646
Bez zmianWstrzymanieObniżka62 790 zł92-10.8%76 680 zł73%-42 501 zł0.663
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka89 408 zł79-15.8%19 380 zł81%-31 811 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian76 337 zł79-14.1%49 916 zł79%-35 545 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian82 558 zł74-14.8%40 414 zł80%-30 709 zł0.717
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka95 887 zł74-16.5%9091 zł83%-26 873 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka66 669 zł79-12.8%72 669 zł75%-38 299 zł0.734
Głębokie cięcieBez zmianObniżka72 699 zł74-13.5%63 645 zł79%-33 539 zł0.736
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian80 142 zł66-16.1%46 210 zł80%-31 429 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka93 225 zł66-17.8%15 422 zł82%-27 680 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka70 466 zł66-14.8%69 042 zł78%-34 194 zł0.826

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.57 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.