Białystok
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 67 203 zł | 133 | +2.3% | 20 271 zł | 86% | -27 455 zł | 0.256 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 71 934 zł | 121 | +0.2% | 15 156 zł | 90% | -22 348 zł | 0.284 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 64 369 zł | 124 | -0.3% | 25 915 zł | 86% | -27 911 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 76 407 zł | 109 | -1.8% | 10 306 zł | 94% | -17 506 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 56 976 zł | 121 | +2.3% | 39 156 zł | 84% | -30 590 zł | 0.378 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 52 259 zł | 133 | +4.3% | 44 163 zł | 80% | -35 681 zł | 0.397 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 69 074 zł | 112 | -2.2% | 20 874 zł | 89% | -22 833 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 61 435 zł | 109 | +0.2% | 34 414 zł | 86% | -25 764 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 239 zł | 116 | -1.8% | 30 983 zł | 85% | -29 840 zł | 0.428 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 882 zł | 124 | +1.7% | 49 410 zł | 80% | -35 867 zł | 0.454 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 54 573 zł | 112 | -0.3% | 44 432 zł | 84% | -30 805 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 45 929 zł | 121 | +3.8% | 57 139 zł | 79% | -36 669 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 379 zł | 109 | +1.7% | 52 407 zł | 82% | -31 855 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 73 522 zł | 100 | -4.2% | 16 108 zł | 93% | -18 020 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 954 zł | 104 | -3.7% | 25 936 zł | 87% | -24 750 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 59 007 zł | 100 | -2.2% | 39 718 zł | 86% | -26 008 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 029 zł | 116 | +0.2% | 54 087 zł | 79% | -37 626 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 222 zł | 133 | +5.9% | 62 134 zł | 75% | -41 748 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 730 zł | 104 | -1.8% | 49 098 zł | 82% | -32 552 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 43 865 zł | 112 | +1.2% | 61 880 zł | 79% | -36 685 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 184 zł | 124 | +3.3% | 66 846 zł | 75% | -41 735 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 289 zł | 100 | -0.8% | 57 177 zł | 81% | -31 899 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 36 536 zł | 116 | +1.7% | 71 202 zł | 74% | -43 369 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 227 zł | 104 | -0.3% | 66 224 zł | 77% | -38 307 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 372 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.91 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.