HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Białystok

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy290 386 mieszkańcówdochody własne 9852 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.76% do 0.33%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.09% do 17.84%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka67 203 zł133+2.3%20 271 zł86%-27 455 zł0.256
●RozwójProgramPodwyżka71 934 zł121+0.2%15 156 zł90%-22 348 zł0.284
Szeroki programBez zmianPodwyżka64 369 zł124-0.3%25 915 zł86%-27 911 zł0.347
●Bez zmianProgramPodwyżka76 407 zł109-1.8%10 306 zł94%-17 506 zł0.366
RozwójProgramBez zmian56 976 zł121+2.3%39 156 zł84%-30 590 zł0.378
●Szeroki programProgramBez zmian52 259 zł133+4.3%44 163 zł80%-35 681 zł0.397
RozwójBez zmianPodwyżka69 074 zł112-2.2%20 874 zł89%-22 833 zł0.401
Bez zmianProgramBez zmian61 435 zł109+0.2%34 414 zł86%-25 764 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka61 239 zł116-1.8%30 983 zł85%-29 840 zł0.428
Szeroki programBez zmianBez zmian49 882 zł124+1.7%49 410 zł80%-35 867 zł0.454
RozwójBez zmianBez zmian54 573 zł112-0.3%44 432 zł84%-30 805 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka81 172 zł96-3.9%5085 zł97%-12 295 zł0.484
RozwójProgramObniżka45 929 zł121+3.8%57 139 zł79%-36 669 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian66 183 zł96-2.0%29 326 zł90%-20 573 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka50 379 zł109+1.7%52 407 zł82%-31 855 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka73 522 zł100-4.2%16 108 zł93%-18 020 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka65 954 zł104-3.7%25 936 zł87%-24 750 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian59 007 zł100-2.2%39 718 zł86%-26 008 zł0.519
Szeroki programWstrzymanieBez zmian47 029 zł116+0.2%54 087 zł79%-37 626 zł0.521
●Szeroki programProgramObniżka41 222 zł133+5.9%62 134 zł75%-41 748 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka55 115 zł96-0.5%47 333 zł85%-26 678 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian51 730 zł104-1.8%49 098 zł82%-32 552 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka43 865 zł112+1.2%61 880 zł79%-36 685 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka39 184 zł124+3.3%66 846 zł75%-41 735 zł0.560
Bez zmianBez zmianObniżka48 289 zł100-0.8%57 177 zł81%-31 899 zł0.578
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka70 412 zł92-5.6%21 195 zł92%-19 925 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian70 815 zł83-4.2%24 580 zł94%-15 516 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka78 258 zł87-6.3%11 033 zł96%-12 842 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian63 726 zł87-4.4%34 662 zł89%-20 850 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian56 175 zł92-3.7%44 373 zł85%-27 743 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka36 536 zł116+1.7%71 202 zł74%-43 369 zł0.615
Głębokie cięcieProgramObniżka59 735 zł83-2.7%42 757 zł88%-21 635 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka85 820 zł83-6.1%0 zł99%-7219 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka41 227 zł104-0.3%66 224 zł77%-38 307 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka52 995 zł87-2.9%52 135 zł85%-26 756 zł0.640
Bez zmianWstrzymanieObniżka45 661 zł92-2.2%61 510 zł80%-33 509 zł0.660
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka75 161 zł79-7.7%16 106 zł96%-14 731 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian60 906 zł79-5.8%39 302 zł88%-22 570 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian68 330 zł74-6.6%30 134 zł94%-15 825 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka50 380 zł79-4.4%56 454 zł84%-28 351 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianObniżka57 587 zł74-5.1%47 777 zł88%-21 745 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka82 877 zł74-8.4%6275 zł99%-7798 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian65 521 zł66-8.0%34 648 zł93%-17 530 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka79 793 zł66-9.8%11 220 zł98%-9672 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka54 984 zł66-6.6%51 971 zł86%-23 326 zł0.821

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 372 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.91 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.