Janów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 124 985 zł | 133 | -10.3% | 20 263 zł | 78% | -63 630 zł | 0.223 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 129 533 zł | 121 | -12.1% | 15 256 zł | 79% | -58 623 zł | 0.268 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 120 621 zł | 124 | -12.5% | 32 876 zł | 78% | -63 107 zł | 0.326 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 133 828 zł | 109 | -13.9% | 10 510 zł | 79% | -53 876 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 110 438 zł | 121 | -10.3% | 60 517 zł | 75% | -63 509 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 105 904 zł | 133 | -8.5% | 65 295 zł | 74% | -68 498 zł | 0.373 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 125 146 zł | 112 | -14.3% | 27 933 zł | 78% | -58 125 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 114 720 zł | 109 | -12.1% | 55 997 zł | 78% | -58 780 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 116 653 zł | 116 | -13.9% | 42 273 zł | 77% | -64 470 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 102 103 zł | 124 | -10.7% | 77 651 zł | 73% | -67 801 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 106 615 zł | 112 | -12.5% | 72 898 zł | 75% | -62 836 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 96 308 zł | 121 | -8.9% | 94 967 zł | 73% | -67 113 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 121 189 zł | 104 | -15.6% | 37 394 zł | 78% | -59 474 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 129 419 zł | 100 | -16.0% | 23 306 zł | 79% | -53 403 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 100 580 zł | 109 | -10.7% | 90 458 zł | 75% | -62 397 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 91 783 zł | 133 | -7.1% | 99 733 zł | 70% | -72 089 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 98 476 zł | 116 | -12.1% | 86 417 zł | 73% | -69 048 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 110 874 zł | 100 | -14.3% | 68 403 zł | 78% | -58 132 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 102 998 zł | 104 | -13.9% | 81 653 zł | 75% | -64 071 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 92 902 zł | 112 | -11.2% | 106 385 zł | 73% | -66 312 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 88 401 zł | 124 | -9.4% | 111 127 zł | 70% | -71 263 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 97 152 zł | 100 | -13.0% | 101 901 zł | 74% | -61 621 zł | 0.591 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 85 026 zł | 116 | -10.7% | 119 319 zł | 68% | -72 426 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 89 538 zł | 104 | -12.5% | 114 567 zł | 72% | -67 461 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 357 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.19 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 67% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.