Przestrzeń decyzji · gmina

Dąbrowa Białostocka

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy9937 mieszkańcówdochody własne 8853 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-4.26% do 0.2%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-10.59% do 35.31%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	145 619 zł	133	-14.7%	20 965 zł	71%	-81 758 zł	0.215
●	Rozwój	Program	Podwyżka	150 222 zł	121	-16.4%	15 902 zł	73%	-76 695 zł	0.264
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	140 627 zł	124	-16.8%	37 292 zł	70%	-80 779 zł	0.321
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	154 571 zł	109	-18.1%	11 100 zł	74%	-71 893 zł	0.359
	Rozwój	Program	Bez zmian	129 302 zł	121	-14.7%	73 637 zł	69%	-80 236 zł	0.362
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	124 714 zł	133	-12.9%	78 477 zł	67%	-85 281 zł	0.367
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	145 206 zł	112	-18.5%	32 409 zł	72%	-75 740 zł	0.390
	Bez zmian	Program	Bez zmian	133 637 zł	109	-16.4%	69 056 zł	71%	-75 453 zł	0.405
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	136 256 zł	116	-18.1%	49 411 zł	70%	-81 910 zł	0.407
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	120 332 zł	124	-15.1%	94 926 zł	67%	-84 166 zł	0.438
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	124 897 zł	112	-16.8%	90 112 zł	68%	-79 147 zł	0.463
	Rozwój	Program	Obniżka	113 808 zł	121	-13.4%	117 725 zł	67%	-82 850 zł	0.481
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	140 847 zł	104	-19.7%	44 586 zł	71%	-76 857 zł	0.482
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	149 533 zł	100	-20.1%	27 837 zł	74%	-70 963 zł	0.485
	Bez zmian	Program	Obniżka	118 133 zł	109	-15.1%	113 155 zł	68%	-78 081 zł	0.495
●	Szeroki program	Program	Obniżka	109 231 zł	133	-11.6%	122 553 zł	65%	-87 882 zł	0.506
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	116 329 zł	116	-16.4%	106 138 zł	67%	-85 204 zł	0.508
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	129 210 zł	100	-18.5%	85 556 zł	71%	-74 388 zł	0.523
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	120 905 zł	104	-18.1%	101 311 zł	68%	-80 171 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	105 302 zł	124	-13.8%	137 795 zł	65%	-86 667 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	109 856 zł	112	-15.5%	132 992 zł	66%	-81 661 zł	0.559
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	114 159 zł	100	-17.2%	128 448 zł	68%	-76 916 zł	0.594
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	101 573 zł	116	-15.1%	148 287 zł	64%	-87 637 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	106 139 zł	104	-16.8%	143 473 zł	66%	-82 617 zł	0.632

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 362 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.47 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.