Gródek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 57 553 zł | 133 | -8.4% | 20 108 zł | 71% | -57 712 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 62 160 zł | 121 | -10.2% | 15 114 zł | 74% | -52 717 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 55 065 zł | 124 | -10.7% | 26 525 zł | 71% | -57 265 zł | 0.352 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 66 512 zł | 109 | -12.0% | 10 381 zł | 76% | -47 985 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 48 450 zł | 121 | -8.4% | 41 780 zł | 69% | -58 019 zł | 0.380 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 43 857 zł | 133 | -6.5% | 46 641 zł | 65% | -62 997 zł | 0.402 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 59 647 zł | 112 | -12.4% | 21 594 zł | 74% | -52 297 zł | 0.403 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 52 788 zł | 109 | -10.2% | 37 178 zł | 71% | -53 303 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 52 177 zł | 116 | -12.0% | 32 197 zł | 70% | -58 641 zł | 0.432 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 41 788 zł | 124 | -8.8% | 52 956 zł | 64% | -62 366 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 46 357 zł | 112 | -10.7% | 48 121 zł | 68% | -57 415 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 38 322 zł | 121 | -7.0% | 62 062 zł | 63% | -61 929 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 42 650 zł | 109 | -8.8% | 57 471 zł | 67% | -57 225 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 63 977 zł | 100 | -14.2% | 16 929 zł | 76% | -47 591 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 770 zł | 104 | -13.8% | 27 253 zł | 73% | -53 660 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 50 672 zł | 100 | -12.4% | 43 545 zł | 71% | -52 724 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 39 155 zł | 116 | -10.2% | 58 211 zł | 63% | -63 621 zł | 0.523 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 739 zł | 133 | -5.1% | 66 912 zł | 61% | -66 895 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 43 735 zł | 104 | -12.0% | 53 365 zł | 67% | -58 657 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 36 539 zł | 112 | -9.3% | 67 808 zł | 63% | -61 189 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 980 zł | 124 | -7.4% | 72 632 zł | 61% | -66 128 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 40 845 zł | 100 | -11.1% | 63 244 zł | 66% | -56 511 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 29 537 zł | 116 | -8.8% | 77 530 zł | 60% | -67 295 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 34 106 zł | 104 | -10.7% | 72 695 zł | 63% | -62 344 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 362 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.47 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.