Przestrzeń decyzji · gmina

Dobrzyniewo Duże

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy10 544 mieszkańcówdochody własne 9811 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.03% do 3.86%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-9.15% do 38.15%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	220 496 zł	133	+26.3%	20 455 zł	79%	-63 786 zł	0.192
●	Rozwój	Program	Podwyżka	225 088 zł	121	+23.8%	15 445 zł	80%	-58 776 zł	0.254
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	213 590 zł	124	+23.2%	43 073 zł	79%	-63 016 zł	0.306
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	193 554 zł	133	+28.8%	96 159 zł	76%	-68 512 zł	0.350
	Rozwój	Program	Bez zmian	198 134 zł	121	+26.3%	91 320 zł	78%	-63 517 zł	0.353
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	229 424 zł	109	+21.4%	10 699 zł	81%	-54 030 zł	0.356
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	218 156 zł	112	+20.8%	38 250 zł	80%	-58 035 zł	0.383
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	208 160 zł	116	+21.4%	58 642 zł	79%	-64 160 zł	0.393
	Bez zmian	Program	Bez zmian	202 459 zł	109	+23.8%	86 742 zł	79%	-58 785 zł	0.403
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	187 415 zł	124	+25.7%	118 056 zł	76%	-67 579 zł	0.428
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	191 970 zł	112	+23.2%	113 245 zł	78%	-62 612 zł	0.460
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	212 735 zł	104	+19.1%	53 809 zł	80%	-59 168 zł	0.475
	Rozwój	Program	Obniżka	178 158 zł	121	+28.1%	148 639 zł	75%	-67 015 zł	0.481
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	222 466 zł	100	+18.5%	33 688 zł	81%	-53 318 zł	0.483
●	Szeroki program	Program	Obniżka	173 586 zł	133	+30.7%	153 469 zł	74%	-72 000 zł	0.499
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	182 445 zł	116	+23.8%	132 402 zł	75%	-68 617 zł	0.500
	Bez zmian	Program	Obniżka	182 475 zł	109	+25.7%	144 070 zł	78%	-62 294 zł	0.501
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	196 269 zł	100	+20.8%	108 696 zł	79%	-57 909 zł	0.525
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	187 008 zł	104	+21.4%	127 582 zł	78%	-63 640 zł	0.546
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	168 020 zł	124	+27.5%	173 822 zł	74%	-70 946 zł	0.556
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	172 566 zł	112	+25.0%	169 021 zł	75%	-65 990 zł	0.565
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	176 857 zł	100	+22.6%	164 621 zł	78%	-61 298 zł	0.604
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	163 391 zł	116	+25.7%	187 255 zł	73%	-71 906 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	167 945 zł	104	+23.2%	182 445 zł	75%	-66 940 zł	0.639

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 360 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.37 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.