Czarna Białostocka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 113 069 zł | 133 | -6.2% | 18 136 zł | 77% | -50 653 zł | 0.227 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 117 222 zł | 121 | -8.1% | 13 679 zł | 79% | -46 196 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 109 436 zł | 124 | -8.6% | 29 360 zł | 77% | -49 892 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 121 131 zł | 109 | -9.9% | 9472 zł | 79% | -41 989 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 100 524 zł | 121 | -6.2% | 54 771 zł | 75% | -50 214 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 96 382 zł | 133 | -4.3% | 59 134 zł | 72% | -54 658 zł | 0.378 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 113 570 zł | 112 | -10.4% | 25 007 zł | 79% | -45 457 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 104 422 zł | 109 | -8.1% | 50 657 zł | 77% | -46 020 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 106 093 zł | 116 | -9.9% | 37 875 zł | 75% | -50 818 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 93 239 zł | 124 | -6.7% | 70 225 zł | 72% | -53 757 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 97 362 zł | 112 | -8.6% | 65 884 zł | 75% | -49 335 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 110 235 zł | 104 | -11.7% | 33 512 zł | 78% | -46 373 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 88 164 zł | 121 | -4.8% | 85 986 zł | 72% | -53 178 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 117 460 zł | 100 | -12.2% | 20 901 zł | 79% | -41 271 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 92 055 zł | 109 | -6.7% | 81 881 zł | 74% | -48 993 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 90 191 zł | 116 | -8.1% | 78 049 zł | 72% | -54 591 zł | 0.511 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 84 030 zł | 133 | -2.9% | 90 340 zł | 70% | -57 612 zł | 0.514 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 101 241 zł | 100 | -10.4% | 61 791 zł | 77% | -45 162 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 94 322 zł | 104 | -9.9% | 73 699 zł | 74% | -50 159 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 85 366 zł | 112 | -7.2% | 96 232 zł | 72% | -52 195 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 81 251 zł | 124 | -5.3% | 100 565 zł | 70% | -56 608 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 89 237 zł | 100 | -9.0% | 92 148 zł | 74% | -48 032 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 78 422 zł | 116 | -6.7% | 107 872 zł | 68% | -57 374 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 82 545 zł | 104 | -8.6% | 103 531 zł | 71% | -52 952 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.01 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.