HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarna Białostocka

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy10 527 mieszkańcówdochody własne 7423 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.89% do -0.26%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-6.8% do 32.25%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka113 069 zł133-6.2%18 136 zł77%-50 653 zł0.227
●RozwójProgramPodwyżka117 222 zł121-8.1%13 679 zł79%-46 196 zł0.269
Szeroki programBez zmianPodwyżka109 436 zł124-8.6%29 360 zł77%-49 892 zł0.328
●Bez zmianProgramPodwyżka121 131 zł109-9.9%9472 zł79%-41 989 zł0.361
RozwójProgramBez zmian100 524 zł121-6.2%54 771 zł75%-50 214 zł0.367
●Szeroki programProgramBez zmian96 382 zł133-4.3%59 134 zł72%-54 658 zł0.378
RozwójBez zmianPodwyżka113 570 zł112-10.4%25 007 zł79%-45 457 zł0.392
Bez zmianProgramBez zmian104 422 zł109-8.1%50 657 zł77%-46 020 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka106 093 zł116-9.9%37 875 zł75%-50 818 zł0.412
Szeroki programBez zmianBez zmian93 239 zł124-6.7%70 225 zł72%-53 757 zł0.443
RozwójBez zmianBez zmian97 362 zł112-8.6%65 884 zł75%-49 335 zł0.464
●OgraniczenieProgramPodwyżka125 223 zł96-11.9%5017 zł81%-37 534 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka110 235 zł104-11.7%33 512 zł78%-46 373 zł0.483
RozwójProgramObniżka88 164 zł121-4.8%85 986 zł72%-53 178 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka117 460 zł100-12.2%20 901 zł79%-41 271 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian108 501 zł96-10.1%46 318 zł79%-41 582 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka92 055 zł109-6.7%81 881 zł74%-48 993 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian90 191 zł116-8.1%78 049 zł72%-54 591 zł0.511
●Szeroki programProgramObniżka84 030 zł133-2.9%90 340 zł70%-57 612 zł0.514
Bez zmianBez zmianBez zmian101 241 zł100-10.4%61 791 zł77%-45 162 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka96 123 zł96-8.7%77 652 zł76%-44 567 zł0.546
RozwójWstrzymanieBez zmian94 322 zł104-9.9%73 699 zł74%-50 159 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka85 366 zł112-7.2%96 232 zł72%-52 195 zł0.557
Szeroki programBez zmianObniżka81 251 zł124-5.3%100 565 zł70%-56 608 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka114 134 zł92-13.5%29 398 zł79%-42 177 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka89 237 zł100-9.0%92 148 zł74%-48 032 zł0.589
Głębokie cięcieProgramBez zmian112 489 zł83-12.2%42 385 zł80%-37 249 zł0.599
OgraniczenieBez zmianPodwyżka121 530 zł87-14.1%16 572 zł81%-36 841 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian98 210 zł92-11.7%69 597 zł76%-45 976 zł0.611
OgraniczenieBez zmianBez zmian105 298 zł87-12.4%57 536 zł79%-40 748 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka78 422 zł116-6.7%107 872 zł68%-57 374 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka129 224 zł83-13.9%743 zł82%-33 186 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka82 545 zł104-8.6%103 531 zł71%-52 952 zł0.629
Głębokie cięcieProgramObniżka100 101 zł83-10.8%73 856 zł79%-40 247 zł0.629
OgraniczenieBez zmianObniżka93 283 zł87-11.0%88 128 zł76%-43 631 zł0.655
Bez zmianWstrzymanieObniżka86 425 zł92-10.4%99 438 zł73%-48 779 zł0.672
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka118 215 zł79-15.4%25 057 zł80%-37 734 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian102 276 zł79-13.7%65 271 zł79%-41 550 zł0.704
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian109 264 zł74-14.4%53 750 zł80%-36 440 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka125 510 zł74-16.1%12 531 zł82%-32 517 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka90 481 zł79-12.4%95 342 zł76%-44 366 zł0.744
Głębokie cięcieBez zmianObniżka97 240 zł74-13.1%84 352 zł79%-39 334 zł0.745
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian106 253 zł66-15.7%61 471 zł79%-37 230 zł0.813
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka122 204 zł66-17.4%20 943 zł82%-33 398 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka94 448 zł66-14.4%91 556 zł78%-40 057 zł0.836

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.01 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.