Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Tarnobrzeg

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy43 224 mieszkańcówdochody własne 10 519 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.49% do 0.27%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.17% do 22.53%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	96 799 zł	132	-6.1%	29 757 zł	83%	-43 186 zł	0.270
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	93 084 zł	137	-6.1%	32 601 zł	82%	-46 004 zł	0.295
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	89 842 zł	150	-4.2%	37 329 zł	81%	-50 758 zł	0.306
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	99 960 zł	119	-7.9%	25 107 zł	85%	-38 524 zł	0.311
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	96 193 zł	123	-8.1%	28 051 zł	84%	-41 423 zł	0.330
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	104 246 zł	110	-8.9%	21 550 zł	86%	-34 979 zł	0.337
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	102 994 zł	105	-10.0%	20 645 zł	86%	-34 030 zł	0.388
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	102 182 zł	108	-10.4%	21 376 zł	86%	-34 763 zł	0.393
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	78 551 zł	127	-6.8%	58 622 zł	79%	-50 700 zł	0.447
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	81 873 zł	114	-8.7%	56 337 zł	81%	-45 970 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	75 018 zł	132	-6.8%	63 729 zł	78%	-53 426 zł	0.473
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	85 971 zł	105	-9.6%	50 543 zł	82%	-42 524 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	71 617 zł	145	-4.9%	66 113 zł	76%	-58 247 zł	0.484
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	78 286 zł	118	-8.9%	61 511 zł	79%	-48 779 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	85 067 zł	100	-10.7%	54 354 zł	83%	-41 409 zł	0.521
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	84 252 zł	103	-11.1%	55 116 zł	82%	-42 146 zł	0.528
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	68 631 zł	123	-7.3%	77 261 zł	76%	-55 121 zł	0.547
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	72 050 zł	110	-9.1%	74 974 zł	78%	-50 341 zł	0.564
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	76 058 zł	101	-10.1%	69 344 zł	79%	-46 937 zł	0.569
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	65 190 zł	128	-7.3%	82 220 zł	76%	-57 804 zł	0.572
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	61 691 zł	141	-5.4%	84 595 zł	74%	-62 675 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	68 554 zł	114	-9.3%	79 984 zł	77%	-53 107 zł	0.588

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.