Bojanów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 76 539 zł | 133 | +6.9% | 17 920 zł | 76% | -44 454 zł | 0.250 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 80 681 zł | 121 | +4.8% | 13 489 zł | 79% | -40 023 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 73 991 zł | 124 | +4.3% | 25 193 zł | 76% | -43 778 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 84 578 zł | 109 | +2.7% | 9308 zł | 79% | -35 842 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 67 037 zł | 121 | +6.9% | 42 838 zł | 74% | -44 438 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 62 906 zł | 133 | +9.0% | 47 191 zł | 71% | -48 857 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 78 112 zł | 112 | +2.2% | 20 851 zł | 78% | -39 370 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 70 924 zł | 109 | +4.8% | 38 735 zł | 77% | -40 270 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 306 zł | 116 | +2.7% | 31 270 zł | 75% | -44 719 zł | 0.423 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 60 765 zł | 124 | +6.3% | 54 478 zł | 71% | -48 032 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 64 876 zł | 112 | +4.3% | 50 148 zł | 74% | -43 635 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 56 950 zł | 121 | +8.5% | 65 186 zł | 70% | -47 695 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 81 989 zł | 100 | +0.2% | 16 759 zł | 79% | -35 212 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 75 435 zł | 104 | +0.7% | 26 920 zł | 78% | -40 301 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 60 830 zł | 109 | +6.3% | 61 091 zł | 73% | -43 535 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 327 zł | 116 | +4.8% | 60 043 zł | 70% | -48 876 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 68 744 zł | 100 | +2.2% | 46 066 zł | 77% | -39 489 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 52 826 zł | 133 | +10.7% | 69 530 zł | 67% | -52 105 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 446 zł | 104 | +2.7% | 55 704 zł | 74% | -44 471 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 55 092 zł | 112 | +5.8% | 71 857 zł | 70% | -46 782 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 50 988 zł | 124 | +7.9% | 76 179 zł | 67% | -51 169 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 58 952 zł | 100 | +3.7% | 67 783 zł | 73% | -42 644 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 48 733 zł | 116 | +6.3% | 81 363 zł | 66% | -51 942 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 52 844 zł | 104 | +4.3% | 77 032 zł | 69% | -47 546 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.