Borowa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 77 324 zł | 133 | -4.2% | 17 671 zł | 76% | -46 720 zł | 0.249 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 81 360 zł | 121 | -6.1% | 13 314 zł | 78% | -42 364 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 74 807 zł | 124 | -6.6% | 24 923 zł | 76% | -46 003 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 85 154 zł | 109 | -8.0% | 9206 zł | 79% | -38 255 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 68 009 zł | 121 | -4.2% | 42 611 zł | 74% | -46 379 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 63 983 zł | 133 | -2.3% | 46 836 zł | 72% | -50 723 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 78 825 zł | 112 | -8.5% | 20 615 zł | 78% | -41 667 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 71 793 zł | 109 | -6.1% | 38 631 zł | 77% | -42 284 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 72 177 zł | 116 | -8.0% | 30 937 zł | 75% | -46 912 zł | 0.423 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 61 865 zł | 124 | -4.7% | 54 257 zł | 72% | -49 866 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 65 872 zł | 112 | -6.6% | 50 052 zł | 74% | -45 542 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 58 136 zł | 121 | -2.8% | 65 103 zł | 70% | -49 341 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 82 602 zł | 100 | -10.3% | 16 604 zł | 79% | -37 578 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 76 202 zł | 104 | -9.8% | 26 676 zł | 78% | -42 566 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 61 913 zł | 109 | -4.7% | 61 132 zł | 73% | -45 255 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 59 475 zł | 116 | -6.1% | 59 856 zł | 70% | -50 683 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 69 639 zł | 100 | -8.5% | 46 092 zł | 77% | -41 466 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 54 117 zł | 133 | -0.8% | 69 320 zł | 67% | -53 676 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 63 490 zł | 104 | -8.0% | 55 642 zł | 73% | -46 351 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 56 295 zł | 112 | -5.2% | 71 906 zł | 70% | -48 401 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 52 295 zł | 124 | -3.3% | 76 102 zł | 67% | -52 715 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 60 054 zł | 100 | -7.1% | 67 954 zł | 73% | -44 335 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 50 084 zł | 116 | -4.7% | 81 319 zł | 67% | -53 465 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 54 091 zł | 104 | -6.6% | 77 114 zł | 69% | -49 142 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.18 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.