Przestrzeń decyzji · gmina

Dębica

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy25 600 mieszkańcówdochody własne 6400 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.51% do 0.61%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-6.88% do 24.44%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	52 870 zł	133	+5.0%	16 635 zł	71%	-41 387 zł	0.273
●	Rozwój	Program	Podwyżka	56 702 zł	121	+2.9%	12 560 zł	75%	-37 312 zł	0.291
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	51 267 zł	124	+2.4%	21 483 zł	71%	-40 492 zł	0.356
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	60 297 zł	109	+0.9%	8727 zł	77%	-33 479 zł	0.368
	Rozwój	Program	Bez zmian	46 114 zł	121	+5.0%	34 847 zł	70%	-40 760 zł	0.385
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	55 083 zł	112	+0.4%	17 482 zł	75%	-36 436 zł	0.404
	Bez zmian	Program	Bez zmian	49 701 zł	109	+2.9%	31 078 zł	73%	-36 937 zł	0.412
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	42 291 zł	133	+7.1%	38 857 zł	66%	-44 825 zł	0.412
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	49 279 zł	116	+0.9%	26 087 zł	71%	-41 139 zł	0.433
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	41 007 zł	124	+4.5%	44 095 zł	66%	-43 812 zł	0.461
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	44 813 zł	112	+2.4%	40 104 zł	70%	-39 766 zł	0.468
	Bez zmian	Program	Obniżka	41 869 zł	109	+4.5%	48 339 zł	69%	-39 488 zł	0.488
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	58 661 zł	100	-1.6%	13 722 zł	78%	-32 622 zł	0.489
	Rozwój	Program	Obniżka	38 288 zł	121	+6.6%	52 100 zł	66%	-43 304 zł	0.490
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	53 101 zł	104	-1.1%	22 079 zł	74%	-37 075 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	48 383 zł	100	+0.4%	36 353 zł	73%	-35 961 zł	0.516
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	39 211 zł	116	+2.9%	48 301 zł	66%	-44 382 zł	0.524
●	Szeroki program	Program	Obniżka	34 471 zł	133	+8.7%	56 103 zł	63%	-47 361 zł	0.534
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	43 024 zł	104	+0.9%	44 302 zł	69%	-40 328 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	37 224 zł	112	+3.9%	56 861 zł	66%	-42 222 zł	0.549
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	33 423 zł	124	+6.0%	60 845 zł	63%	-46 260 zł	0.564
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	40 787 zł	100	+1.9%	53 117 zł	69%	-38 425 zł	0.572
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	31 771 zł	116	+4.5%	64 754 zł	63%	-46 775 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	35 578 zł	104	+2.4%	60 763 zł	65%	-42 729 zł	0.616

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 295 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.39 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.