HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy13 330 mieszkańcówdochody własne 5919 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.67% do 1.31%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.22% do 19.35%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka36 514 zł133+7.8%15 809 zł76%-29 177 zł0.294
●RozwójProgramPodwyżka40 214 zł121+5.7%11 873 zł80%-25 240 zł0.303
Szeroki programBez zmianPodwyżka35 501 zł124+5.2%18 472 zł76%-28 520 zł0.369
●Bez zmianProgramPodwyżka43 679 zł109+3.6%8176 zł82%-21 543 zł0.372
RozwójProgramBez zmian31 448 zł121+7.8%27 062 zł75%-29 257 zł0.394
RozwójBez zmianPodwyżka39 185 zł112+3.1%14 575 zł80%-24 601 zł0.409
Bez zmianProgramBez zmian34 906 zł109+5.7%23 440 zł78%-25 569 zł0.414
●Szeroki programProgramBez zmian27 756 zł133+10.0%30 923 zł71%-33 184 zł0.428
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka33 922 zł116+3.6%21 528 zł76%-29 242 zł0.443
RozwójBez zmianBez zmian30 686 zł112+5.2%30 057 zł75%-28 483 zł0.470
Szeroki programBez zmianBez zmian27 010 zł124+7.3%33 900 zł71%-32 392 zł0.470
Bez zmianProgramObniżka28 426 zł109+7.3%35 284 zł74%-28 538 zł0.485
●OgraniczenieProgramPodwyżka47 235 zł96+1.4%4339 zł85%-17 707 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian38 451 zł96+3.4%19 697 zł81%-21 744 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka42 635 zł100+1.0%10 917 zł82%-20 921 zł0.490
RozwójProgramObniżka24 974 zł121+9.4%38 900 zł70%-32 219 zł0.492
RozwójWstrzymaniePodwyżka37 612 zł104+1.6%17 625 zł78%-25 316 zł0.495
Bez zmianBez zmianBez zmian34 128 zł100+3.1%26 452 zł78%-24 813 zł0.514
OgraniczenieProgramObniżka31 964 zł96+4.9%31 549 zł77%-24 722 zł0.525
Szeroki programWstrzymanieBez zmian25 593 zł116+5.7%36 705 zł70%-33 029 zł0.529
●Szeroki programProgramObniżka21 288 zł133+11.6%42 754 zł65%-36 139 zł0.543
RozwójBez zmianObniżka24 410 zł112+6.7%41 546 zł70%-31 346 zł0.546
RozwójWstrzymanieBez zmian29 275 zł104+3.6%32 856 zł75%-29 112 zł0.546
Bez zmianBez zmianObniżka27 846 zł100+4.6%37 947 zł75%-27 683 zł0.565
Szeroki programBez zmianObniżka20 739 zł124+8.9%45 382 zł65%-35 249 zł0.567
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka41 068 zł92-0.5%13 986 zł82%-21 629 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian41 928 zł83+1.0%16 158 zł84%-18 000 zł0.591
OgraniczenieBez zmianBez zmian37 656 zł87+0.8%22 728 zł81%-21 007 zł0.598
Bez zmianWstrzymanieBez zmian32 723 zł92+1.6%29 244 zł77%-25 435 zł0.600
OgraniczenieBez zmianPodwyżka46 172 zł87-1.2%7178 zł86%-17 104 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka35 434 zł83+2.6%28 112 zł81%-20 986 zł0.605
RozwójWstrzymanieObniżka23 118 zł104+5.2%44 136 zł69%-31 913 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka19 442 zł116+7.3%47 979 zł63%-35 822 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka50 721 zł83-1.0%623 zł89%-13 951 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka31 367 zł87+2.4%34 246 zł78%-23 886 zł0.624
Bez zmianWstrzymanieObniżka26 561 zł92+3.1%40 531 zł73%-28 242 zł0.643
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian36 258 zł79-0.7%25 513 zł81%-21 621 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka44 613 zł79-2.6%10 244 zł85%-17 803 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian41 116 zł74-1.4%19 324 zł85%-17 282 zł0.707
OgraniczenieWstrzymanieObniżka30 089 zł79+0.8%36 807 zł77%-24 437 zł0.710
Głębokie cięcieBez zmianObniżka34 820 zł74+0.0%30 929 zł81%-20 169 zł0.714
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka49 642 zł74-3.4%3636 zł91%-13 367 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian39 725 zł66-2.9%22 044 zł84%-17 887 zł0.796
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka33 549 zł66-1.4%33 440 zł80%-20 712 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka48 089 zł66-4.8%6636 zł88%-14 057 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 284 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.18 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.