Brzostek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 37 456 zł | 133 | -0.6% | 17 195 zł | 65% | -47 233 zł | 0.289 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 41 394 zł | 121 | -2.5% | 12 998 zł | 69% | -43 037 zł | 0.300 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 36 185 zł | 124 | -3.0% | 21 000 zł | 65% | -46 297 zł | 0.366 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 45 092 zł | 109 | -4.5% | 9047 zł | 71% | -39 086 zł | 0.372 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 31 724 zł | 121 | -0.6% | 32 394 zł | 64% | -46 417 zł | 0.391 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 40 105 zł | 112 | -5.0% | 16 882 zł | 69% | -42 121 zł | 0.409 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 35 413 zł | 109 | -2.5% | 28 511 zł | 66% | -42 477 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 27 796 zł | 133 | +1.4% | 36 520 zł | 60% | -50 602 zł | 0.423 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 337 zł | 116 | -4.5% | 25 083 zł | 64% | -46 984 zł | 0.442 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 26 821 zł | 124 | -1.1% | 40 839 zł | 60% | -49 548 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 30 731 zł | 112 | -3.0% | 36 732 zł | 64% | -45 383 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 28 263 zł | 109 | -1.1% | 43 652 zł | 63% | -44 979 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 24 581 zł | 121 | +0.9% | 47 528 zł | 59% | -48 911 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 43 787 zł | 100 | -6.8% | 13 007 zł | 72% | -38 189 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 38 264 zł | 104 | -6.4% | 20 958 zł | 67% | -42 799 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 34 403 zł | 100 | -5.0% | 32 868 zł | 66% | -41 462 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 25 152 zł | 116 | -2.5% | 44 566 zł | 59% | -50 158 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 20 660 zł | 133 | +3.0% | 51 647 zł | 56% | -53 088 zł | 0.539 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 23 807 zł | 112 | -1.6% | 51 424 zł | 59% | -47 790 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 29 070 zł | 104 | -4.5% | 40 451 zł | 63% | -45 985 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 19 903 zł | 124 | +0.4% | 55 523 zł | 56% | -51 947 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 27 472 zł | 100 | -3.5% | 47 567 zł | 63% | -43 877 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 22 278 zł | 104 | -3.0% | 54 878 zł | 59% | -48 335 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 18 368 zł | 116 | -1.1% | 58 985 zł | 56% | -52 500 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 305 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.