Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Rzeszów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy198 317 mieszkańcówdochody własne 10 704 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.56% do 2.01%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-1.59% do 17.47%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	66 348 zł	132	+12.8%	29 024 zł	83%	-37 700 zł	0.290
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	62 985 zł	137	+12.8%	31 796 zł	81%	-40 449 zł	0.315
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	69 735 zł	119	+10.6%	24 473 zł	85%	-33 138 zł	0.322
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	59 519 zł	150	+15.0%	36 425 zł	79%	-45 102 zł	0.333
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	66 327 zł	123	+10.4%	27 331 zł	84%	-35 955 zł	0.342
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	73 646 zł	110	+9.5%	21 016 zł	86%	-29 693 zł	0.346
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	73 002 zł	105	+8.2%	20 093 zł	86%	-28 729 zł	0.393
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	72 178 zł	108	+7.7%	20 840 zł	86%	-29 478 zł	0.400
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	51 287 zł	127	+11.9%	50 927 zł	77%	-45 070 zł	0.451
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	54 808 zł	114	+9.7%	47 975 zł	80%	-40 442 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	48 079 zł	132	+11.9%	55 209 zł	76%	-47 729 zł	0.477
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	58 557 zł	105	+8.6%	43 017 zł	82%	-37 094 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	51 554 zł	118	+9.5%	52 310 zł	78%	-43 169 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	44 480 zł	145	+14.1%	58 250 zł	74%	-52 446 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	58 208 zł	100	+7.3%	45 166 zł	82%	-35 967 zł	0.517
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	57 381 zł	103	+6.8%	45 941 zł	82%	-36 720 zł	0.525
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	43 073 zł	123	+11.3%	64 823 zł	75%	-49 368 zł	0.542
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	46 676 zł	110	+9.2%	61 824 zł	76%	-44 692 zł	0.556
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	50 349 zł	101	+8.1%	57 020 zł	79%	-41 385 zł	0.561
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	39 943 zł	128	+11.3%	68 980 zł	73%	-51 984 zł	0.567
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	43 499 zł	114	+8.9%	66 028 zł	75%	-47 377 zł	0.579
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	36 262 zł	141	+13.6%	72 152 zł	70%	-56 751 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.66 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.