Frysztak
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 74 199 zł | 133 | -1.4% | 16 997 zł | 79% | -36 995 zł | 0.252 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 78 169 zł | 121 | -3.4% | 12 769 zł | 80% | -32 805 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 71 840 zł | 124 | -3.9% | 23 642 zł | 79% | -36 332 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 81 900 zł | 109 | -5.3% | 8786 zł | 82% | -28 860 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 65 303 zł | 121 | -1.4% | 39 788 zł | 77% | -37 041 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 61 342 zł | 133 | +0.6% | 43 952 zł | 74% | -41 258 zł | 0.397 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 75 793 zł | 112 | -5.8% | 19 487 zł | 80% | -32 162 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 69 023 zł | 109 | -3.4% | 35 869 zł | 79% | -33 094 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 69 337 zł | 116 | -5.3% | 29 202 zł | 78% | -37 184 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 59 367 zł | 124 | -1.9% | 50 560 zł | 74% | -40 508 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 63 310 zł | 112 | -3.9% | 46 416 zł | 77% | -36 311 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 55 789 zł | 121 | +0.1% | 60 333 zł | 74% | -40 273 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 79 505 zł | 100 | -7.7% | 15 576 zł | 82% | -28 237 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 297 zł | 104 | -7.2% | 25 039 zł | 79% | -32 992 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 59 503 zł | 109 | -1.9% | 56 422 zł | 76% | -36 309 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 097 zł | 116 | -3.4% | 55 650 zł | 74% | -41 312 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 67 013 zł | 100 | -5.8% | 42 516 zł | 79% | -32 359 zł | 0.518 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 51 836 zł | 133 | +2.1% | 64 489 zł | 70% | -44 482 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 047 zł | 104 | -5.3% | 51 498 zł | 76% | -37 106 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 54 082 zł | 112 | -2.4% | 66 374 zł | 73% | -39 434 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 50 146 zł | 124 | -0.4% | 70 510 zł | 70% | -43 622 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 57 778 zł | 100 | -4.4% | 62 482 zł | 76% | -35 490 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 48 048 zł | 116 | -1.9% | 75 250 zł | 70% | -44 356 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 990 zł | 104 | -3.9% | 71 106 zł | 73% | -40 159 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.