HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Frysztak

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9997 mieszkańcówdochody własne 6824 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.99% do -0.18%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-4.22% do 26.36%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka74 199 zł133-1.4%16 997 zł79%-36 995 zł0.252
●RozwójProgramPodwyżka78 169 zł121-3.4%12 769 zł80%-32 805 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka71 840 zł124-3.9%23 642 zł79%-36 332 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka81 900 zł109-5.3%8786 zł82%-28 860 zł0.365
RozwójProgramBez zmian65 303 zł121-1.4%39 788 zł77%-37 041 zł0.377
●Szeroki programProgramBez zmian61 342 zł133+0.6%43 952 zł74%-41 258 zł0.397
RozwójBez zmianPodwyżka75 793 zł112-5.8%19 487 zł80%-32 162 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian69 023 zł109-3.4%35 869 zł79%-33 094 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka69 337 zł116-5.3%29 202 zł78%-37 184 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian59 367 zł124-1.9%50 560 zł74%-40 508 zł0.453
RozwójBez zmianBez zmian63 310 zł112-3.9%46 416 zł77%-36 311 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka85 775 zł96-7.4%4620 zł85%-24 725 zł0.484
RozwójProgramObniżka55 789 zł121+0.1%60 333 zł74%-40 273 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka79 505 zł100-7.7%15 576 zł82%-28 237 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka73 297 zł104-7.2%25 039 zł79%-32 992 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian72 887 zł96-5.5%31 766 zł81%-28 973 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka59 503 zł109-1.9%56 422 zł76%-36 309 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian57 097 zł116-3.4%55 650 zł74%-41 312 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian67 013 zł100-5.8%42 516 zł79%-32 359 zł0.518
●Szeroki programProgramObniżka51 836 zł133+2.1%64 489 zł70%-44 482 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka63 357 zł96-4.1%52 329 zł79%-32 152 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian61 047 zł104-5.3%51 498 zł76%-37 106 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka54 082 zł112-2.4%66 374 zł73%-39 434 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka50 146 zł124-0.4%70 510 zł70%-43 622 zł0.562
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka77 017 zł92-9.1%21 120 zł82%-29 058 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka57 778 zł100-4.4%62 482 zł76%-35 490 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian76 669 zł83-7.7%27 967 zł82%-24 945 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka83 361 zł87-9.7%11 482 zł85%-24 125 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian70 856 zł87-7.9%38 435 zł81%-28 231 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian64 757 zł92-7.2%47 590 zł79%-33 145 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka48 048 zł116-1.9%75 250 zł70%-44 356 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka89 569 zł83-9.5%578 zł87%-20 684 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka67 131 zł83-6.3%48 697 zł81%-28 089 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 990 zł104-3.9%71 106 zł73%-40 159 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka61 612 zł87-6.5%58 531 zł79%-31 355 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 693 zł92-5.8%67 206 zł75%-36 206 zł0.660
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka80 881 zł79-11.1%17 015 zł83%-24 936 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian68 609 zł79-9.2%43 499 zł80%-28 990 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian74 619 zł74-10.0%34 806 zł83%-24 224 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka59 537 zł79-7.9%63 171 zł78%-32 062 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianObniżka65 366 zł74-8.6%54 948 zł81%-27 314 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka87 134 zł74-11.8%7628 zł87%-20 106 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian72 380 zł66-11.3%39 788 zł82%-24 935 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka84 664 zł66-13.1%13 080 zł86%-20 907 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka63 299 zł66-10.0%59 580 zł80%-28 010 zł0.823

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.