Czudec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 160 817 zł | 133 | +1.6% | 19 319 zł | 74% | -63 016 zł | 0.208 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 165 181 zł | 121 | -0.4% | 14 626 zł | 76% | -58 323 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 155 700 zł | 124 | -0.9% | 36 616 zł | 74% | -62 060 zł | 0.316 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 169 296 zł | 109 | -2.4% | 10 189 zł | 78% | -53 886 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 143 883 zł | 121 | +1.6% | 74 116 zł | 72% | -62 075 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 139 530 zł | 133 | +3.6% | 78 714 zł | 72% | -66 754 zł | 0.363 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 160 042 zł | 112 | -2.9% | 32 029 zł | 76% | -57 391 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 151 397 zł | 116 | -2.4% | 48 905 zł | 73% | -62 968 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 147 986 zł | 109 | -0.4% | 69 772 zł | 75% | -57 652 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 135 027 zł | 124 | +1.1% | 95 582 zł | 72% | -65 664 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 139 358 zł | 112 | -0.9% | 91 008 zł | 72% | -61 010 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 155 748 zł | 104 | -4.4% | 44 308 zł | 76% | -58 289 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 128 104 zł | 121 | +3.1% | 119 185 zł | 71% | -64 843 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 164 135 zł | 100 | -4.8% | 27 696 zł | 78% | -52 979 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 132 198 zł | 109 | +1.1% | 114 850 zł | 72% | -60 430 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 123 760 zł | 133 | +5.2% | 123 773 zł | 69% | -69 512 zł | 0.505 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 131 093 zł | 116 | -0.4% | 106 898 zł | 71% | -66 485 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 143 439 zł | 100 | -2.9% | 86 688 zł | 75% | -56 611 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 135 432 zł | 104 | -2.4% | 102 315 zł | 72% | -61 820 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 119 713 zł | 124 | +2.6% | 139 416 zł | 68% | -68 325 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 124 035 zł | 112 | +0.6% | 134 852 zł | 71% | -63 681 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 128 108 zł | 100 | -1.4% | 130 561 zł | 72% | -59 292 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 116 053 zł | 116 | +1.1% | 150 006 zł | 68% | -69 081 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 120 384 zł | 104 | -0.9% | 145 432 zł | 70% | -64 427 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.31 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.