HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czudec

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy11 491 mieszkańcówdochody własne 8409 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.97% do 0.41%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-9.97% do 36.61%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka160 817 zł133+1.6%19 319 zł74%-63 016 zł0.208
●RozwójProgramPodwyżka165 181 zł121-0.4%14 626 zł76%-58 323 zł0.261
Szeroki programBez zmianPodwyżka155 700 zł124-0.9%36 616 zł74%-62 060 zł0.316
●Bez zmianProgramPodwyżka169 296 zł109-2.4%10 189 zł78%-53 886 zł0.358
RozwójProgramBez zmian143 883 zł121+1.6%74 116 zł72%-62 075 zł0.360
●Szeroki programProgramBez zmian139 530 zł133+3.6%78 714 zł72%-66 754 zł0.363
RozwójBez zmianPodwyżka160 042 zł112-2.9%32 029 zł76%-57 391 zł0.387
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka151 397 zł116-2.4%48 905 zł73%-62 968 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian147 986 zł109-0.4%69 772 zł75%-57 652 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian135 027 zł124+1.1%95 582 zł72%-65 664 zł0.435
RozwójBez zmianBez zmian139 358 zł112-0.9%91 008 zł72%-61 010 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka155 748 zł104-4.4%44 308 zł76%-58 289 zł0.479
RozwójProgramObniżka128 104 zł121+3.1%119 185 zł71%-64 843 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka173 632 zł96-4.5%5463 zł79%-49 160 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka164 135 zł100-4.8%27 696 zł78%-52 979 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian152 307 zł96-2.6%65 161 zł77%-52 942 zł0.492
Bez zmianProgramObniżka132 198 zł109+1.1%114 850 zł72%-60 430 zł0.498
●Szeroki programProgramObniżka123 760 zł133+5.2%123 773 zł69%-69 512 zł0.505
Szeroki programWstrzymanieBez zmian131 093 zł116-0.4%106 898 zł71%-66 485 zł0.506
Bez zmianBez zmianBez zmian143 439 zł100-2.9%86 688 zł75%-56 611 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian135 432 zł104-2.4%102 315 zł72%-61 820 zł0.546
OgraniczenieProgramObniżka136 509 zł96-1.1%110 528 zł74%-55 734 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka119 713 zł124+2.6%139 416 zł68%-68 325 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka124 035 zł112+0.6%134 852 zł71%-63 681 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka159 850 zł92-6.3%39 966 zł78%-53 866 zł0.576
Bez zmianBez zmianObniżka128 108 zł100-1.4%130 561 zł72%-59 292 zł0.597
Głębokie cięcieProgramBez zmian156 529 zł83-4.8%61 096 zł79%-48 349 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka168 446 zł87-6.9%23 097 zł79%-48 280 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian139 523 zł92-4.4%97 985 zł74%-57 411 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka116 053 zł116+1.1%150 006 zł68%-69 081 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian147 736 zł87-5.0%82 301 zł77%-51 930 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka177 867 zł83-6.7%935 zł81%-44 550 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka120 384 zł104-0.9%145 432 zł70%-64 427 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka140 721 zł83-3.4%106 521 zł76%-51 152 zł0.638
OgraniczenieBez zmianObniżka132 394 zł87-3.6%126 487 zł74%-54 623 zł0.665
Bez zmianWstrzymanieObniżka124 466 zł92-2.9%141 113 zł72%-60 028 zł0.680
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka164 172 zł79-8.3%35 354 zł79%-49 154 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian143 830 zł79-6.4%93 537 zł76%-52 717 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian151 933 zł74-7.2%78 307 zł79%-47 363 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka172 658 zł74-9.0%18 856 zł80%-43 697 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka128 762 zł79-5.0%136 994 zł73%-55 346 zł0.755
Głębokie cięcieBez zmianObniżka136 581 zł74-5.8%122 502 zł76%-50 069 zł0.756
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian148 038 zł66-8.6%89 533 zł78%-48 138 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka168 394 zł66-10.4%31 057 zł80%-44 559 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka132 960 zł66-7.2%133 000 zł75%-50 780 zł0.848

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.31 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.