Głogów Małopolski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 78 905 zł | 133 | +9.4% | 18 723 zł | 76% | -55 478 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 83 072 zł | 121 | +7.3% | 14 122 zł | 78% | -50 877 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 76 262 zł | 124 | +6.7% | 26 295 zł | 76% | -54 752 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 86 993 zł | 109 | +5.1% | 9774 zł | 78% | -46 529 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 69 148 zł | 121 | +9.4% | 44 333 zł | 74% | -55 007 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 64 993 zł | 133 | +11.6% | 48 742 zł | 71% | -59 594 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 80 408 zł | 112 | +4.6% | 21 751 zł | 78% | -50 174 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 73 059 zł | 109 | +7.3% | 40 178 zł | 76% | -50 674 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 508 zł | 116 | +5.1% | 32 632 zł | 75% | -55 781 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 62 765 zł | 124 | +8.9% | 56 542 zł | 71% | -58 721 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 66 901 zł | 112 | +6.7% | 52 153 zł | 73% | -54 157 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 58 854 zł | 121 | +11.0% | 67 713 zł | 70% | -58 054 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 310 zł | 100 | +2.6% | 17 472 zł | 78% | -45 848 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 662 zł | 104 | +3.1% | 28 096 zł | 77% | -51 191 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 62 757 zł | 109 | +8.9% | 63 625 zł | 72% | -53 731 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 60 262 zł | 116 | +7.3% | 62 486 zł | 70% | -59 654 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 70 792 zł | 100 | +4.6% | 48 013 zł | 76% | -49 846 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 54 706 zł | 133 | +13.2% | 72 050 zł | 67% | -62 630 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 64 405 zł | 104 | +5.1% | 58 086 zł | 73% | -55 079 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 56 915 zł | 112 | +8.3% | 74 805 zł | 70% | -57 096 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 52 787 zł | 124 | +10.5% | 79 157 zł | 67% | -61 649 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 60 798 zł | 100 | +6.2% | 70 739 zł | 72% | -52 795 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 50 470 zł | 116 | +8.9% | 84 702 zł | 66% | -62 511 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 54 606 zł | 104 | +6.7% | 80 313 zł | 69% | -57 947 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 324 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 72% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.