Dynów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 156 723 zł | 133 | -2.3% | 19 776 zł | 79% | -59 118 zł | 0.210 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 161 228 zł | 121 | -4.2% | 14 904 zł | 79% | -54 245 zł | 0.262 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 151 559 zł | 124 | -4.7% | 35 754 zł | 78% | -58 475 zł | 0.318 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 165 481 zł | 109 | -6.1% | 10 291 zł | 80% | -49 633 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 139 715 zł | 121 | -2.3% | 70 253 zł | 77% | -58 977 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 135 222 zł | 133 | -0.3% | 75 004 zł | 75% | -63 834 zł | 0.364 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 156 041 zł | 112 | -6.6% | 31 015 zł | 79% | -53 629 zł | 0.388 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 147 158 zł | 116 | -6.1% | 47 225 zł | 78% | -59 664 zł | 0.404 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 143 955 zł | 109 | -4.2% | 65 760 zł | 79% | -54 379 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 130 683 zł | 124 | -2.8% | 90 450 zł | 74% | -63 026 zł | 0.436 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 135 152 zł | 112 | -4.7% | 85 725 zł | 77% | -58 195 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 151 649 zł | 104 | -8.0% | 42 475 zł | 79% | -54 805 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 123 783 zł | 121 | -0.8% | 112 044 zł | 73% | -62 467 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 160 271 zł | 100 | -8.5% | 26 533 zł | 80% | -49 041 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 128 014 zł | 109 | -2.8% | 107 561 zł | 75% | -57 880 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 119 300 zł | 133 | +1.2% | 116 784 zł | 72% | -67 313 zł | 0.506 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 126 658 zł | 116 | -4.2% | 101 007 zł | 73% | -64 107 zł | 0.507 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 139 370 zł | 100 | -6.6% | 81 257 zł | 79% | -53 622 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 131 136 zł | 104 | -6.1% | 96 272 zł | 75% | -59 264 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 115 226 zł | 124 | -1.3% | 131 082 zł | 72% | -66 383 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 119 686 zł | 112 | -3.3% | 126 367 zł | 73% | -61 563 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 123 894 zł | 100 | -5.2% | 121 910 zł | 75% | -57 002 zł | 0.596 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 111 480 zł | 116 | -2.8% | 140 956 zł | 71% | -67 385 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 115 949 zł | 104 | -4.7% | 136 231 zł | 72% | -62 554 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 353 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.46 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.