Przestrzeń decyzji · gmina

Chmielnik

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy7362 mieszkańcówdochody własne 8498 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.53% do 3.31%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-16.56% do 45.46%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	247 104 zł	133	+14.4%	19 929 zł	71%	-80 243 zł	0.185
●	Rozwój	Program	Podwyżka	251 431 zł	121	+12.1%	15 203 zł	72%	-75 517 zł	0.251
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	239 743 zł	124	+11.6%	49 188 zł	71%	-78 819 zł	0.301
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	219 180 zł	133	+16.6%	116 143 zł	69%	-82 636 zł	0.344
	Rozwój	Program	Bez zmian	223 497 zł	121	+14.4%	111 602 zł	71%	-77 924 zł	0.350
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	255 510 zł	109	+9.9%	10 733 zł	74%	-71 048 zł	0.355
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	244 048 zł	112	+9.4%	44 661 zł	72%	-74 118 zł	0.381
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	234 151 zł	116	+9.9%	68 984 zł	71%	-79 471 zł	0.389
	Bez zmian	Program	Bez zmian	227 565 zł	109	+12.1%	107 315 zł	71%	-73 468 zł	0.402
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	212 597 zł	124	+13.8%	144 941 zł	69%	-81 119 zł	0.425
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	216 891 zł	112	+11.6%	140 425 zł	71%	-76 432 zł	0.459
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	238 464 zł	104	+7.8%	64 447 zł	72%	-74 759 zł	0.473
	Rozwój	Program	Obniżka	202 759 zł	121	+16.1%	184 899 zł	68%	-79 703 zł	0.481
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	248 105 zł	100	+7.2%	40 387 zł	74%	-69 673 zł	0.482
●	Szeroki program	Program	Obniżka	198 451 zł	133	+18.4%	189 427 zł	67%	-84 405 zł	0.496
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	207 469 zł	116	+12.1%	163 230 zł	68%	-81 707 zł	0.497
	Bez zmian	Program	Obniżka	206 819 zł	109	+13.8%	180 989 zł	70%	-75 258 zł	0.503
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	220 937 zł	100	+9.4%	136 358 zł	71%	-72 001 zł	0.526
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	211 772 zł	104	+9.9%	158 705 zł	71%	-77 010 zł	0.545
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	192 447 zł	124	+15.5%	216 316 zł	67%	-82 820 zł	0.555
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	196 733 zł	112	+13.2%	212 160 zł	68%	-78 144 zł	0.566
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	200 771 zł	100	+11.0%	208 270 zł	70%	-73 723 zł	0.608
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	187 665 zł	116	+13.8%	233 493 zł	67%	-83 361 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	191 960 zł	104	+11.6%	229 350 zł	67%	-78 674 zł	0.641

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.78 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.