Przestrzeń decyzji · gmina

Boguchwała

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy22 234 mieszkańcówdochody własne 6238 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.73% do 3.17%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-14.8% do 32.62%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	78 453 zł	133	+18.0%	16 893 zł	65%	-56 331 zł	0.250
●	Rozwój	Program	Podwyżka	82 200 zł	121	+15.7%	12 873 zł	67%	-52 311 zł	0.280
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	76 248 zł	124	+15.1%	25 412 zł	65%	-54 942 zł	0.341
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	85 711 zł	109	+13.4%	9094 zł	69%	-48 532 zł	0.364
	Rozwój	Program	Bez zmian	69 850 zł	121	+18.0%	47 336 zł	64%	-54 290 zł	0.377
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	66 111 zł	133	+20.3%	51 242 zł	62%	-58 300 zł	0.396
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	79 978 zł	112	+12.8%	21 516 zł	67%	-50 941 zł	0.397
	Bez zmian	Program	Bez zmian	73 354 zł	109	+15.7%	43 669 zł	66%	-50 521 zł	0.410
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	73 954 zł	116	+13.4%	32 532 zł	65%	-55 273 zł	0.421
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	64 267 zł	124	+17.4%	60 541 zł	62%	-56 838 zł	0.453
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	67 990 zł	112	+15.1%	56 653 zł	64%	-52 847 zł	0.466
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	77 691 zł	104	+11.2%	28 630 zł	67%	-51 264 zł	0.486
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	83 473 zł	100	+10.6%	17 859 zł	69%	-47 180 zł	0.487
	Rozwój	Program	Obniżka	60 709 zł	121	+19.7%	74 166 zł	62%	-55 752 zł	0.489
	Bez zmian	Program	Obniżka	64 207 zł	109	+17.4%	70 505 zł	64%	-51 990 zł	0.492
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	62 191 zł	116	+15.7%	67 071 zł	62%	-57 119 zł	0.517
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	71 477 zł	100	+12.8%	53 005 zł	66%	-49 096 zł	0.518
●	Szeroki program	Program	Obniżka	56 976 zł	133	+22.1%	78 066 zł	61%	-59 755 zł	0.526
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	65 919 zł	104	+13.4%	63 177 zł	64%	-53 120 zł	0.545
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	59 117 zł	112	+16.8%	82 742 zł	62%	-54 255 zł	0.554
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	55 400 zł	124	+19.1%	86 623 zł	61%	-58 240 zł	0.563
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	62 599 zł	100	+14.5%	79 099 zł	64%	-50 511 zł	0.581
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	53 485 zł	116	+17.4%	92 713 zł	60%	-58 484 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	57 208 zł	104	+15.1%	88 826 zł	62%	-54 492 zł	0.622

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 288 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.75 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.