Dynów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 53 109 zł | 133 | +0.5% | 17 342 zł | 71% | -44 161 zł | 0.271 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 57 111 zł | 121 | -1.4% | 13 076 zł | 74% | -39 896 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 334 zł | 124 | -1.9% | 22 465 zł | 71% | -43 370 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 60 872 zł | 109 | -3.4% | 9057 zł | 77% | -35 877 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 45 902 zł | 121 | +0.5% | 36 079 zł | 70% | -43 776 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 317 zł | 112 | -3.9% | 18 276 zł | 74% | -39 125 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 41 910 zł | 133 | +2.6% | 40 278 zł | 66% | -48 030 zł | 0.410 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 49 654 zł | 109 | -1.4% | 32 125 zł | 73% | -39 768 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 160 zł | 116 | -3.4% | 27 260 zł | 71% | -44 172 zł | 0.433 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 40 473 zł | 124 | +0.0% | 45 659 zł | 66% | -47 105 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 447 zł | 112 | -1.9% | 41 480 zł | 70% | -42 872 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 41 363 zł | 109 | +0.0% | 49 829 zł | 69% | -42 638 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 37 619 zł | 121 | +2.1% | 53 775 zł | 65% | -46 638 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 59 061 zł | 100 | -5.8% | 14 331 zł | 77% | -35 126 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 152 zł | 104 | -5.3% | 23 062 zł | 74% | -39 918 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 48 181 zł | 100 | -3.9% | 37 547 zł | 73% | -38 884 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 506 zł | 116 | -1.4% | 50 042 zł | 65% | -47 821 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 634 zł | 133 | +4.1% | 57 966 zł | 63% | -50 884 zł | 0.532 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 487 zł | 104 | -3.4% | 45 855 zł | 69% | -43 579 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 36 416 zł | 112 | -0.5% | 58 664 zł | 65% | -45 636 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 32 449 zł | 124 | +1.6% | 62 835 zł | 63% | -49 861 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 40 142 zł | 100 | -2.4% | 54 738 zł | 69% | -41 656 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 30 634 zł | 116 | +0.0% | 66 911 zł | 62% | -50 513 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 34 608 zł | 104 | -1.9% | 62 733 zł | 64% | -46 279 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.