Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat rzeszowski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy176 821 mieszkańcówdochody własne 7251 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.66% do 1.9%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów0.9% do 19.07%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	58 481 zł	132	+11.6%	23 369 zł	92%	-16 639 zł	0.300
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	55 740 zł	137	+11.6%	25 669 zł	89%	-18 926 zł	0.326
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	61 416 zł	119	+9.4%	19 605 zł	96%	-12 869 zł	0.328
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	52 752 zł	150	+13.8%	29 487 zł	86%	-22 757 zł	0.348
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	58 644 zł	123	+9.2%	21 967 zł	93%	-15 201 zł	0.349
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	64 401 zł	110	+8.3%	16 967 zł	97%	-10 237 zł	0.351
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	64 270 zł	105	+7.1%	15 959 zł	98%	-9202 zł	0.395
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	63 293 zł	108	+6.5%	16 884 zł	98%	-10 128 zł	0.404
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	47 276 zł	127	+10.7%	39 476 zł	85%	-22 234 zł	0.453
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	50 313 zł	114	+8.6%	36 861 zł	88%	-18 410 zł	0.468
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	53 177 zł	105	+7.5%	33 140 zł	92%	-15 854 zł	0.478
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	44 652 zł	132	+10.7%	42 867 zł	84%	-24 451 zł	0.479
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	47 659 zł	118	+8.3%	40 287 zł	86%	-20 673 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	41 562 zł	145	+12.9%	45 541 zł	81%	-28 336 zł	0.499
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	53 270 zł	100	+6.2%	34 354 zł	92%	-14 690 zł	0.514
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	52 291 zł	103	+5.7%	35 298 zł	92%	-15 619 zł	0.524
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	41 257 zł	123	+10.2%	49 572 zł	82%	-25 391 zł	0.538
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	44 356 zł	110	+8.0%	46 933 zł	85%	-21 530 zł	0.549
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	47 161 zł	101	+7.0%	43 323 zł	86%	-19 006 zł	0.556
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	38 691 zł	128	+10.2%	52 870 zł	81%	-27 575 zł	0.564
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	41 759 zł	114	+7.8%	50 263 zł	84%	-23 760 zł	0.574
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	35 539 zł	141	+12.4%	55 641 zł	77%	-31 497 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 270 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 24% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.