Czarna
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 51 485 zł | 133 | +10.1% | 17 014 zł | 82% | -26 615 zł | 0.272 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 55 521 zł | 121 | +7.9% | 12 698 zł | 85% | -22 299 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 49 749 zł | 124 | +7.4% | 21 147 zł | 82% | -26 355 zł | 0.356 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 59 316 zł | 109 | +5.8% | 8630 zł | 88% | -18 231 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 44 323 zł | 121 | +10.1% | 31 829 zł | 81% | -27 844 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 53 766 zł | 112 | +5.3% | 16 880 zł | 85% | -22 061 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 40 296 zł | 133 | +12.3% | 36 064 zł | 77% | -32 149 zł | 0.411 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 48 107 zł | 109 | +7.9% | 27 841 zł | 83% | -23 787 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 47 594 zł | 116 | +5.8% | 25 005 zł | 81% | -27 483 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 38 900 zł | 124 | +9.5% | 40 026 zł | 77% | -31 707 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 42 908 zł | 112 | +7.4% | 35 812 zł | 80% | -27 424 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 39 829 zł | 109 | +9.5% | 42 300 zł | 79% | -27 886 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 36 051 zł | 121 | +11.7% | 46 281 zł | 76% | -31 934 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 57 542 zł | 100 | +3.2% | 12 873 zł | 88% | -18 014 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 51 618 zł | 104 | +3.7% | 20 741 zł | 84% | -23 180 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 46 674 zł | 100 | +5.3% | 31 845 zł | 83% | -23 389 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 36 951 zł | 116 | +7.9% | 43 580 zł | 76% | -32 720 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 32 031 zł | 133 | +14.0% | 50 508 zł | 73% | -36 231 zł | 0.533 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 40 966 zł | 104 | +5.8% | 39 359 zł | 79% | -28 429 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 34 889 zł | 112 | +9.0% | 49 838 zł | 76% | -31 380 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 30 888 zł | 124 | +11.2% | 54 044 zł | 73% | -35 654 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 38 648 zł | 100 | +6.9% | 45 878 zł | 79% | -27 352 zł | 0.572 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 29 091 zł | 116 | +9.5% | 57 343 zł | 72% | -36 583 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 33 099 zł | 104 | +7.4% | 53 129 zł | 75% | -32 300 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.