HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy12 094 mieszkańcówdochody własne 7290 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.21% do 1.27%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.52% do 19.19%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka51 485 zł133+10.1%17 014 zł82%-26 615 zł0.272
●RozwójProgramPodwyżka55 521 zł121+7.9%12 698 zł85%-22 299 zł0.291
Szeroki programBez zmianPodwyżka49 749 zł124+7.4%21 147 zł82%-26 355 zł0.356
●Bez zmianProgramPodwyżka59 316 zł109+5.8%8630 zł88%-18 231 zł0.368
RozwójProgramBez zmian44 323 zł121+10.1%31 829 zł81%-27 844 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka53 766 zł112+5.3%16 880 zł85%-22 061 zł0.404
●Szeroki programProgramBez zmian40 296 zł133+12.3%36 064 zł77%-32 149 zł0.411
Bez zmianProgramBez zmian48 107 zł109+7.9%27 841 zł83%-23 787 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka47 594 zł116+5.8%25 005 zł81%-27 483 zł0.434
Szeroki programBez zmianBez zmian38 900 zł124+9.5%40 026 zł77%-31 707 zł0.461
RozwójBez zmianBez zmian42 908 zł112+7.4%35 812 zł80%-27 424 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka63 264 zł96+3.5%4350 zł93%-13 950 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian52 044 zł96+5.6%23 659 zł86%-19 521 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka39 829 zł109+9.5%42 300 zł79%-27 886 zł0.487
RozwójProgramObniżka36 051 zł121+11.7%46 281 zł76%-31 934 zł0.489
Bez zmianBez zmianPodwyżka57 542 zł100+3.2%12 873 zł88%-18 014 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka51 618 zł104+3.7%20 741 zł84%-23 180 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian46 674 zł100+5.3%31 845 zł83%-23 389 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian36 951 zł116+7.9%43 580 zł76%-32 720 zł0.524
OgraniczenieProgramObniżka43 757 zł96+7.2%38 128 zł82%-23 630 zł0.531
●Szeroki programProgramObniżka32 031 zł133+14.0%50 508 zł73%-36 231 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian40 966 zł104+5.8%39 359 zł79%-28 429 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka34 889 zł112+9.0%49 838 zł76%-31 380 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka30 888 zł124+11.2%54 044 zł73%-35 654 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka38 648 zł100+6.9%45 878 zł79%-27 352 zł0.572
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka55 401 zł92+1.7%16 755 zł86%-19 125 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian55 897 zł83+3.2%19 726 zł90%-15 353 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian50 589 zł87+3.0%27 687 zł86%-19 147 zł0.602
Bez zmianWstrzymanieBez zmian44 739 zł92+3.7%35 383 zł82%-24 385 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka61 469 zł87+1.0%8702 zł93%-13 759 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka47 602 zł83+4.8%34 320 zł86%-19 471 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka29 091 zł116+9.5%57 343 zł72%-36 583 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka67 129 zł83+1.2%218 zł96%-9768 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka33 099 zł104+7.4%53 129 zł75%-32 300 zł0.617
OgraniczenieBez zmianObniżka42 554 zł87+4.5%41 740 zł82%-23 121 zł0.634
Bez zmianWstrzymanieObniżka36 865 zł92+5.3%49 162 zł78%-28 264 zł0.652
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka59 337 zł79-0.5%12 574 zł92%-14 859 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian48 663 zł79+1.5%31 216 zł86%-20 133 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian54 421 zł74+0.7%23 920 zł91%-15 002 zł0.711
OgraniczenieWstrzymanieObniżka40 780 zł79+3.0%45 004 zł81%-24 022 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianObniżka46 378 zł74+2.2%38 087 zł86%-18 986 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka65 312 zł74-1.3%4768 zł96%-9600 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian52 503 zł66-0.8%27 366 zł89%-15 978 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka44 612 zł66+0.7%41 279 zł85%-19 877 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka63 189 zł66-2.8%8556 zł96%-10 690 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.