Białobrzegi
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 51 893 zł | 133 | +6.1% | 16 692 zł | 96% | -10 353 zł | 0.272 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 55 903 zł | 121 | +4.0% | 12 412 zł | 98% | -6080 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 50 151 zł | 124 | +3.5% | 20 145 zł | 95% | -10 543 zł | 0.356 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 59 672 zł | 109 | +1.9% | 8380 zł | 100% | -2053 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 44 743 zł | 121 | +6.1% | 29 150 zł | 92% | -12 882 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 54 143 zł | 112 | +1.4% | 15 919 zł | 98% | -6291 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 40 742 zł | 133 | +8.2% | 33 359 zł | 87% | -17 144 zł | 0.411 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 48 502 zł | 109 | +4.0% | 25 187 zł | 96% | -8866 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 48 001 zł | 116 | +1.9% | 23 501 zł | 94% | -11 917 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 39 340 zł | 124 | +5.5% | 36 524 zł | 87% | -17 115 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 43 322 zł | 112 | +3.5% | 32 336 zł | 92% | -12 874 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 40 253 zł | 109 | +5.5% | 37 720 zł | 90% | -13 891 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 36 501 zł | 121 | +7.7% | 41 676 zł | 86% | -17 899 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 57 894 zł | 100 | -0.6% | 11 947 zł | 99% | -2284 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 52 000 zł | 104 | -0.1% | 19 274 zł | 97% | -7655 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 47 064 zł | 100 | +1.4% | 28 394 zł | 96% | -8878 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 395 zł | 116 | +4.0% | 39 604 zł | 86% | -18 352 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 32 507 zł | 133 | +9.8% | 45 876 zł | 82% | -22 154 zł | 0.532 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 41 385 zł | 104 | +1.9% | 35 408 zł | 90% | -14 102 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 35 332 zł | 112 | +5.0% | 44 489 zł | 86% | -17 729 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 357 zł | 124 | +7.1% | 48 669 zł | 82% | -21 962 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 39 066 zł | 100 | +2.9% | 40 554 zł | 90% | -13 742 zł | 0.572 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 29 564 zł | 116 | +5.5% | 51 524 zł | 81% | -23 099 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 33 546 zł | 104 | +3.5% | 47 336 zł | 85% | -18 857 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 311 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 13% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.