Adamówka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 153 882 zł | 133 | +0.3% | 20 561 zł | 79% | -60 277 zł | 0.212 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 158 588 zł | 121 | -1.7% | 15 469 zł | 79% | -55 185 zł | 0.263 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 148 619 zł | 124 | -2.2% | 36 278 zł | 79% | -59 775 zł | 0.320 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 163 037 zł | 109 | -3.6% | 10 641 zł | 81% | -50 357 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 136 578 zł | 121 | +0.3% | 69 925 zł | 77% | -60 567 zł | 0.361 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 131 886 zł | 133 | +2.3% | 74 900 zł | 75% | -65 644 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 153 299 zł | 112 | -4.1% | 31 316 zł | 79% | -54 711 zł | 0.389 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 144 069 zł | 116 | -3.6% | 47 592 zł | 78% | -61 143 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 141 013 zł | 109 | -1.7% | 65 212 zł | 79% | -55 756 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 127 266 zł | 124 | -0.2% | 89 922 zł | 75% | -64 956 zł | 0.437 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 131 932 zł | 112 | -2.2% | 84 975 zł | 77% | -59 908 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 148 760 zł | 104 | -5.6% | 42 618 zł | 79% | -56 066 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 120 286 zł | 121 | +1.8% | 110 899 zł | 74% | -64 538 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 157 723 zł | 100 | -6.0% | 26 616 zł | 80% | -49 911 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 124 711 zł | 109 | -0.2% | 106 198 zł | 76% | -59 738 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 115 604 zł | 133 | +3.9% | 115 864 zł | 72% | -69 603 zł | 0.506 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 123 104 zł | 116 | -1.7% | 100 330 zł | 74% | -66 203 zł | 0.507 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 136 343 zł | 100 | -4.1% | 80 290 zł | 79% | -55 124 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 127 781 zł | 104 | -3.6% | 95 372 zł | 76% | -61 143 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 111 462 zł | 124 | +1.3% | 129 749 zł | 72% | -68 778 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 116 119 zł | 112 | -0.7% | 124 813 zł | 73% | -63 742 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 120 519 zł | 100 | -2.7% | 120 139 zł | 75% | -58 970 zł | 0.595 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 107 588 zł | 116 | -0.2% | 139 481 zł | 71% | -69 936 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 112 255 zł | 104 | -2.2% | 134 534 zł | 72% | -64 889 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.