Fredropol
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 216 359 zł | 133 | -3.8% | 22 027 zł | 68% | -96 926 zł | 0.195 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 221 126 zł | 121 | -5.7% | 16 799 zł | 70% | -91 698 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 209 343 zł | 124 | -6.2% | 48 543 zł | 68% | -95 556 zł | 0.309 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 189 245 zł | 133 | -1.8% | 110 350 zł | 66% | -99 682 zł | 0.351 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 193 998 zł | 121 | -3.8% | 105 321 zł | 67% | -94 472 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 225 635 zł | 109 | -7.6% | 11 837 zł | 71% | -86 737 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 214 085 zł | 112 | -8.0% | 43 527 zł | 70% | -90 357 zł | 0.384 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 203 727 zł | 116 | -7.6% | 66 964 zł | 67% | -96 506 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 198 492 zł | 109 | -5.7% | 100 557 zł | 68% | -89 529 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 183 000 zł | 124 | -4.3% | 136 535 zł | 65% | -98 202 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 187 727 zł | 112 | -6.2% | 131 535 zł | 67% | -93 021 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 208 479 zł | 104 | -9.4% | 61 937 zł | 69% | -91 293 zł | 0.477 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 173 879 zł | 121 | -2.3% | 172 629 zł | 65% | -96 523 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 218 569 zł | 100 | -9.9% | 38 775 zł | 71% | -85 423 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 169 136 zł | 133 | -0.4% | 177 646 zł | 63% | -101 720 zł | 0.498 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 178 363 zł | 109 | -4.3% | 167 970 zł | 67% | -91 593 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 177 847 zł | 116 | -5.7% | 153 539 zł | 65% | -99 075 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 192 197 zł | 100 | -8.0% | 126 799 zł | 68% | -88 105 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 182 584 zł | 104 | -7.6% | 148 527 zł | 67% | -93 879 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 163 466 zł | 124 | -2.8% | 202 041 zł | 63% | -100 159 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 168 183 zł | 112 | -4.7% | 197 052 zł | 65% | -94 991 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 172 642 zł | 100 | -6.6% | 192 760 zł | 67% | -90 088 zł | 0.603 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 158 657 zł | 116 | -4.3% | 217 982 zł | 62% | -100 974 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 163 384 zł | 104 | -6.2% | 212 982 zł | 65% | -95 793 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 376 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.82 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 94% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.