Bircza
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 120 997 zł | 133 | -9.9% | 20 590 zł | 80% | -59 264 zł | 0.225 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 125 622 zł | 121 | -11.7% | 15 429 zł | 81% | -54 109 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 116 658 zł | 124 | -12.1% | 32 305 zł | 78% | -59 063 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 993 zł | 109 | -13.4% | 10 537 zł | 82% | -49 218 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 106 556 zł | 121 | -9.9% | 57 098 zł | 78% | -59 917 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 101 945 zł | 133 | -8.0% | 62 010 zł | 78% | -65 052 zł | 0.375 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 121 259 zł | 112 | -13.9% | 27 218 zł | 81% | -53 933 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 110 913 zł | 109 | -11.7% | 52 474 zł | 80% | -55 045 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 112 667 zł | 116 | -13.4% | 41 083 zł | 78% | -60 703 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 98 172 zł | 124 | -10.3% | 73 250 zł | 77% | -64 646 zł | 0.442 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 102 760 zł | 112 | -12.1% | 68 361 zł | 78% | -59 536 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 92 452 zł | 121 | -8.5% | 88 759 zł | 76% | -64 200 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 117 279 zł | 104 | -15.2% | 36 007 zł | 80% | -55 558 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 125 607 zł | 100 | -15.6% | 22 414 zł | 82% | -49 067 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 96 798 zł | 109 | -10.3% | 84 182 zł | 78% | -59 342 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 87 851 zł | 133 | -6.6% | 93 595 zł | 74% | -69 322 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 94 523 zł | 116 | -11.7% | 81 489 zł | 76% | -66 151 zł | 0.512 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 107 094 zł | 100 | -13.9% | 63 730 zł | 79% | -54 689 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 99 121 zł | 104 | -13.4% | 76 586 zł | 78% | -61 027 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 89 075 zł | 112 | -10.8% | 99 055 zł | 76% | -63 668 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 84 498 zł | 124 | -9.0% | 103 868 zł | 74% | -68 764 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 93 399 zł | 100 | -12.6% | 94 504 zł | 78% | -58 836 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 81 103 zł | 116 | -10.3% | 111 571 zł | 72% | -70 170 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 85 691 zł | 104 | -12.1% | 106 682 zł | 75% | -65 060 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 364 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.09 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.