Chłopice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 253 312 zł | 133 | -3.5% | 22 405 zł | 75% | -86 287 zł | 0.188 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 258 289 zł | 121 | -5.4% | 16 980 zł | 76% | -80 861 zł | 0.252 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 245 056 zł | 124 | -5.8% | 51 024 zł | 74% | -85 364 zł | 0.304 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 222 386 zł | 133 | -1.5% | 115 782 zł | 72% | -90 606 zł | 0.345 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 227 348 zł | 121 | -3.5% | 110 510 zł | 73% | -85 199 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 263 004 zł | 109 | -7.3% | 11 826 zł | 78% | -75 707 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 250 006 zł | 112 | -7.7% | 45 766 zł | 76% | -79 970 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 238 615 zł | 116 | -7.3% | 70 402 zł | 73% | -86 657 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 232 047 zł | 109 | -5.4% | 105 507 zł | 74% | -80 063 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 215 010 zł | 124 | -3.9% | 143 276 zł | 72% | -89 525 zł | 0.426 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 219 944 zł | 112 | -5.8% | 138 035 zł | 73% | -84 149 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 243 577 zł | 104 | -9.1% | 65 131 zł | 75% | -81 248 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 204 404 zł | 121 | -2.0% | 181 068 zł | 72% | -88 401 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 254 693 zł | 100 | -9.6% | 40 777 zł | 78% | -74 846 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 199 453 zł | 133 | -0.0% | 186 327 zł | 70% | -93 794 zł | 0.495 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 209 096 zł | 116 | -5.4% | 161 163 zł | 71% | -90 712 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 209 092 zł | 109 | -3.9% | 176 078 zł | 72% | -83 279 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 224 616 zł | 100 | -7.7% | 133 063 zł | 74% | -79 044 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 214 042 zł | 104 | -7.3% | 155 909 zł | 72% | -85 322 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 192 732 zł | 124 | -2.5% | 211 939 zł | 70% | -92 597 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 197 655 zł | 112 | -4.4% | 206 711 zł | 71% | -87 235 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 202 316 zł | 100 | -6.3% | 202 051 zł | 72% | -82 144 zł | 0.606 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 187 211 zł | 116 | -3.9% | 228 709 zł | 68% | -93 706 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 192 145 zł | 104 | -5.8% | 223 468 zł | 70% | -88 330 zł | 0.640 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 394 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 76% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.