Baligród
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 232 419 zł | 133 | -0.5% | 23 405 zł | 81% | -69 524 zł | 0.194 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 237 729 zł | 121 | -2.5% | 17 561 zł | 82% | -63 691 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 224 390 zł | 124 | -2.9% | 46 700 zł | 81% | -69 464 zł | 0.309 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 201 838 zł | 133 | +1.5% | 100 471 zł | 79% | -76 694 zł | 0.350 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 207 131 zł | 121 | -0.5% | 94 835 zł | 80% | -70 882 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 242 769 zł | 109 | -4.4% | 11 998 zł | 83% | -58 140 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 229 669 zł | 112 | -4.9% | 41 080 zł | 82% | -63 667 zł | 0.384 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 217 934 zł | 116 | -4.4% | 62 779 zł | 80% | -71 455 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 212 154 zł | 109 | -2.5% | 89 477 zł | 81% | -65 351 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 194 696 zł | 124 | -1.0% | 122 472 zł | 79% | -76 386 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 199 958 zł | 112 | -2.9% | 116 872 zł | 79% | -70 610 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 223 225 zł | 104 | -6.3% | 57 145 zł | 81% | -65 641 zł | 0.477 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 184 471 zł | 121 | +1.0% | 152 732 zł | 78% | -76 185 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 234 678 zł | 100 | -6.8% | 35 738 zł | 82% | -58 149 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 179 190 zł | 133 | +3.1% | 158 354 zł | 76% | -81 982 zł | 0.497 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 189 481 zł | 109 | -1.0% | 147 388 zł | 79% | -70 669 zł | 0.499 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 188 772 zł | 116 | -2.5% | 137 289 zł | 78% | -78 217 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 204 950 zł | 100 | -4.9% | 111 548 zł | 80% | -65 113 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 194 046 zł | 104 | -4.4% | 131 674 zł | 79% | -72 425 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 172 707 zł | 124 | +0.5% | 178 768 zł | 76% | -81 492 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 177 956 zł | 112 | -1.5% | 173 181 zł | 78% | -75 731 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 182 936 zł | 100 | -3.4% | 167 871 zł | 79% | -70 250 zł | 0.603 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 167 178 zł | 116 | -1.0% | 192 641 zł | 75% | -83 205 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 172 440 zł | 104 | -2.9% | 187 041 zł | 77% | -77 428 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 422 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.73 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.