Dębowiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 46 396 zł | 133 | +4.8% | 16 694 zł | 93% | -13 156 zł | 0.278 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 50 398 zł | 121 | +2.7% | 12 415 zł | 97% | -8882 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 44 817 zł | 124 | +2.2% | 19 851 zł | 92% | -13 276 zł | 0.359 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 54 159 zł | 109 | +0.7% | 8382 zł | 99% | -4855 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 39 730 zł | 121 | +4.8% | 28 220 zł | 89% | -15 450 zł | 0.387 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 48 801 zł | 112 | +0.2% | 15 625 zł | 97% | -9023 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 43 482 zł | 109 | +2.7% | 24 268 zł | 93% | -11 435 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 35 738 zł | 133 | +6.9% | 32 417 zł | 85% | -19 713 zł | 0.415 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 42 764 zł | 116 | +0.7% | 23 038 zł | 91% | -14 612 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 34 485 zł | 124 | +4.2% | 35 307 zł | 85% | -19 620 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 38 459 zł | 112 | +2.2% | 31 131 zł | 89% | -15 379 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 35 598 zł | 109 | +4.2% | 36 138 zł | 87% | -16 288 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 31 853 zł | 121 | +6.3% | 40 082 zł | 84% | -20 295 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 52 543 zł | 100 | -1.8% | 11 645 zł | 99% | -5017 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 46 755 zł | 104 | -1.3% | 18 804 zł | 96% | -10 351 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 42 192 zł | 100 | +0.2% | 27 199 zł | 93% | -11 384 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 32 630 zł | 116 | +2.7% | 38 222 zł | 84% | -20 824 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 27 868 zł | 133 | +8.5% | 44 271 zł | 80% | -24 549 zł | 0.535 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 36 611 zł | 104 | +0.7% | 34 037 zł | 87% | -16 574 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 30 823 zł | 112 | +3.7% | 42 638 zł | 83% | -20 067 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 26 856 zł | 124 | +5.8% | 46 807 zł | 80% | -24 300 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 34 549 zł | 100 | +1.7% | 38 714 zł | 87% | -16 080 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 25 148 zł | 116 | +4.2% | 49 508 zł | 77% | -25 406 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 29 121 zł | 104 | +2.2% | 45 331 zł | 82% | -21 164 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.59 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 22% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.