Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat jasielski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy108 084 mieszkańcówdochody własne 7783 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.5% do 0.17%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów0.99% do 20.06%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	65 350 zł	132	-1.8%	24 587 zł	89%	-20 252 zł	0.292
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	62 404 zł	137	-1.8%	27 002 zł	86%	-22 663 zł	0.318
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	68 339 zł	119	-3.7%	20 660 zł	93%	-16 325 zł	0.324
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	59 357 zł	150	+0.2%	30 991 zł	85%	-26 657 zł	0.338
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	65 357 zł	123	-3.9%	23 163 zł	91%	-18 791 zł	0.344
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	71 595 zł	110	-4.7%	17 832 zł	96%	-13 497 zł	0.347
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	71 236 zł	105	-5.8%	16 880 zł	96%	-12 517 zł	0.393
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	70 293 zł	108	-6.3%	17 768 zł	96%	-13 406 zł	0.401
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	52 721 zł	127	-2.6%	43 007 zł	84%	-26 399 zł	0.452
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	55 825 zł	114	-4.5%	40 474 zł	86%	-22 415 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	49 906 zł	132	-2.6%	46 713 zł	82%	-28 735 zł	0.478
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	58 946 zł	105	-5.5%	36 371 zł	88%	-19 668 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	52 972 zł	118	-4.7%	44 229 zł	85%	-24 805 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	46 744 zł	145	-0.6%	49 354 zł	80%	-32 786 zł	0.495
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	58 836 zł	100	-6.6%	38 083 zł	90%	-18 548 zł	0.516
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	57 891 zł	103	-7.1%	38 989 zł	88%	-19 440 zł	0.525
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	45 906 zł	123	-3.1%	54 736 zł	81%	-29 899 zł	0.540
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	49 079 zł	110	-5.0%	52 136 zł	84%	-25 874 zł	0.553
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	52 136 zł	101	-5.9%	48 139 zł	86%	-23 162 zł	0.560
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	43 156 zł	128	-3.1%	58 347 zł	79%	-32 199 zł	0.566
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	46 291 zł	114	-5.2%	55 785 zł	82%	-28 229 zł	0.577
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	39 925 zł	141	-1.1%	61 012 zł	77%	-36 290 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 283 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.25 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 33% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.