Domaradz
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 102 375 zł | 133 | -0.7% | 19 498 zł | 95% | -21 394 zł | 0.234 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 106 886 zł | 121 | -2.7% | 14 567 zł | 97% | -16 473 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 98 707 zł | 124 | -3.2% | 27 317 zł | 94% | -21 936 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 111 145 zł | 109 | -4.6% | 9897 zł | 98% | -11 813 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 89 732 zł | 121 | -0.7% | 44 606 zł | 91% | -24 633 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 85 233 zł | 133 | +1.3% | 49 355 zł | 87% | -29 537 zł | 0.382 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 103 195 zł | 112 | -5.1% | 22 458 zł | 97% | -17 041 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 93 979 zł | 109 | -2.7% | 40 115 zł | 95% | -19 988 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 95 183 zł | 116 | -4.6% | 33 600 zł | 93% | -23 850 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 82 079 zł | 124 | -1.2% | 56 680 zł | 86% | -29 812 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 86 555 zł | 112 | -3.2% | 51 957 zł | 90% | -24 933 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 77 052 zł | 121 | +0.8% | 67 277 zł | 85% | -30 651 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 99 681 zł | 104 | -6.5% | 28 729 zł | 96% | -18 943 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 107 431 zł | 100 | -7.0% | 17 859 zł | 98% | -12 406 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 81 290 zł | 109 | -1.2% | 62 797 zł | 88% | -26 018 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 78 865 zł | 116 | -2.7% | 62 460 zł | 85% | -31 557 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 72 563 zł | 133 | +2.8% | 72 016 zł | 83% | -35 544 zł | 0.515 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 90 779 zł | 100 | -5.1% | 47 492 zł | 95% | -20 314 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 83 351 zł | 104 | -4.6% | 57 727 zł | 88% | -26 666 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 74 256 zł | 112 | -1.7% | 73 972 zł | 85% | -30 754 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 69 790 zł | 124 | +0.3% | 78 685 zł | 83% | -35 620 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 78 471 zł | 100 | -3.7% | 69 517 zł | 88% | -26 146 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 66 806 zł | 116 | -1.2% | 84 072 zł | 82% | -37 241 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 71 282 zł | 104 | -3.2% | 79 350 zł | 84% | -32 363 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.69 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 16% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.