HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Domaradz

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5789 mieszkańcówdochody własne 8908 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.3% do 1.27%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów1.48% do 23.45%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka102 375 zł133-0.7%19 498 zł95%-21 394 zł0.234
●RozwójProgramPodwyżka106 886 zł121-2.7%14 567 zł97%-16 473 zł0.273
Szeroki programBez zmianPodwyżka98 707 zł124-3.2%27 317 zł94%-21 936 zł0.333
●Bez zmianProgramPodwyżka111 145 zł109-4.6%9897 zł98%-11 813 zł0.362
RozwójProgramBez zmian89 732 zł121-0.7%44 606 zł91%-24 633 zł0.370
●Szeroki programProgramBez zmian85 233 zł133+1.3%49 355 zł87%-29 537 zł0.382
RozwójBez zmianPodwyżka103 195 zł112-5.1%22 458 zł97%-17 041 zł0.395
Bez zmianProgramBez zmian93 979 zł109-2.7%40 115 zł95%-19 988 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka95 183 zł116-4.6%33 600 zł93%-23 850 zł0.416
Szeroki programBez zmianBez zmian82 079 zł124-1.2%56 680 zł86%-29 812 zł0.446
RozwójBez zmianBez zmian86 555 zł112-3.2%51 957 zł90%-24 933 zł0.465
●OgraniczenieProgramPodwyżka115 656 zł96-6.7%4884 zł99%-6812 zł0.483
RozwójProgramObniżka77 052 zł121+0.8%67 277 zł85%-30 651 zł0.484
RozwójWstrzymaniePodwyżka99 681 zł104-6.5%28 729 zł96%-18 943 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka107 431 zł100-7.0%17 859 zł98%-12 406 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian98 473 zł96-4.8%35 328 zł98%-15 007 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka81 290 zł109-1.2%62 797 zł88%-26 018 zł0.493
Szeroki programWstrzymanieBez zmian78 865 zł116-2.7%62 460 zł85%-31 557 zł0.514
●Szeroki programProgramObniżka72 563 zł133+2.8%72 016 zł83%-35 544 zł0.515
Bez zmianBez zmianBez zmian90 779 zł100-5.1%47 492 zł95%-20 314 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka85 772 zł96-3.4%58 022 zł93%-21 052 zł0.543
RozwójWstrzymanieBez zmian83 351 zł104-4.6%57 727 zł88%-26 666 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka74 256 zł112-1.7%73 972 zł85%-30 754 zł0.555
Szeroki programBez zmianObniżka69 790 zł124+0.3%78 685 zł83%-35 620 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka103 927 zł92-8.4%24 118 zł98%-14 296 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka78 471 zł100-3.7%69 517 zł88%-26 146 zł0.587
Głębokie cięcieProgramBez zmian102 861 zł83-7.0%30 855 zł99%-10 154 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka111 915 zł87-9.0%12 973 zł99%-7435 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian95 247 zł87-7.2%42 733 zł97%-15 363 zł0.610
Bez zmianWstrzymanieBez zmian87 584 zł92-6.5%53 251 zł93%-22 035 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka66 806 zł116-1.2%84 072 zł82%-37 241 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka120 059 zł83-8.8%0 zł100%-1940 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka90 149 zł83-5.6%53 707 zł96%-16 213 zł0.626
RozwójWstrzymanieObniżka71 282 zł104-3.2%79 350 zł84%-32 363 zł0.627
OgraniczenieBez zmianObniżka82 927 zł87-5.8%64 819 zł93%-21 210 zł0.651
Bez zmianWstrzymanieObniżka75 506 zł92-5.1%74 884 zł87%-27 744 zł0.669
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka108 423 zł79-10.4%19 250 zł99%-9309 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian92 064 zł79-8.6%48 480 zł96%-17 069 zł0.703
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian99 609 zł74-9.3%38 466 zł98%-10 538 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka116 293 zł74-11.1%8494 zł100%-2591 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka79 974 zł79-7.2%70 126 zł91%-22 792 zł0.740
Głębokie cięcieBez zmianObniżka87 278 zł74-7.9%60 661 zł96%-16 399 zł0.741
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian96 437 zł66-10.7%44 123 zł98%-12 230 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka112 812 zł66-12.5%14 678 zł100%-4451 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka84 336 zł66-9.3%65 926 zł95%-17 968 zł0.833

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.69 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 16% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.