Brzozów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 46 694 zł | 133 | +0.8% | 16 323 zł | 81% | -26 101 zł | 0.279 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 50 565 zł | 121 | -1.2% | 12 202 zł | 84% | -21 980 zł | 0.295 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 45 214 zł | 124 | -1.7% | 19 940 zł | 81% | -25 716 zł | 0.360 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 54 197 zł | 109 | -3.1% | 8324 zł | 86% | -18 103 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 40 333 zł | 121 | +0.8% | 29 833 zł | 79% | -26 912 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 49 067 zł | 112 | -3.6% | 15 863 zł | 84% | -21 614 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 43 957 zł | 109 | -1.2% | 26 023 zł | 82% | -23 045 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 36 471 zł | 133 | +2.9% | 33 885 zł | 76% | -31 022 zł | 0.416 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 43 276 zł | 116 | -3.1% | 23 494 zł | 80% | -26 689 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 35 303 zł | 124 | +0.3% | 37 493 zł | 76% | -30 474 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 39 147 zł | 112 | -1.7% | 33 460 zł | 79% | -26 383 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 36 392 zł | 109 | +0.3% | 39 447 zł | 78% | -26 690 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 52 684 zł | 100 | -5.5% | 12 057 zł | 86% | -17 756 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 32 775 zł | 121 | +2.3% | 43 249 zł | 76% | -30 549 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 47 136 zł | 104 | -5.1% | 19 443 zł | 83% | -22 579 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 42 754 zł | 100 | -3.6% | 29 668 zł | 82% | -22 535 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 553 zł | 116 | -1.2% | 40 766 zł | 76% | -31 343 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 28 920 zł | 133 | +4.4% | 47 294 zł | 72% | -34 652 zł | 0.536 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 404 zł | 104 | -3.1% | 36 725 zł | 78% | -27 244 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 31 820 zł | 112 | -0.2% | 46 481 zł | 76% | -29 900 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 27 982 zł | 124 | +1.8% | 50 507 zł | 72% | -33 983 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 35 420 zł | 100 | -2.2% | 42 697 zł | 78% | -26 059 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 26 372 zł | 116 | +0.3% | 53 543 zł | 70% | -34 776 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 30 217 zł | 104 | -1.7% | 49 510 zł | 74% | -30 685 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 299 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.59 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.