Przestrzeń decyzji · gmina

Czarna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy2346 mieszkańcówdochody własne 8616 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.13% do 0.61%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-11.81% do 36.06%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	150 798 zł	133	+1.8%	19 762 zł	72%	-70 385 zł	0.212
●	Rozwój	Program	Podwyżka	155 215 zł	121	-0.3%	15 000 zł	72%	-65 622 zł	0.263
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	145 918 zł	124	-0.8%	36 717 zł	72%	-69 281 zł	0.319
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	159 381 zł	109	-2.2%	10 495 zł	74%	-61 118 zł	0.359
	Rozwój	Program	Bez zmian	134 559 zł	121	+1.8%	73 941 zł	70%	-68 989 zł	0.361
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	130 155 zł	133	+3.8%	78 596 zł	68%	-73 737 zł	0.366
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	150 312 zł	112	-2.7%	32 074 zł	72%	-64 544 zł	0.388
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	141 730 zł	116	-2.2%	48 949 zł	71%	-70 138 zł	0.404
	Bez zmian	Program	Bez zmian	138 714 zł	109	-0.3%	69 542 zł	72%	-64 498 zł	0.405
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	125 872 zł	124	+1.3%	95 328 zł	68%	-72 511 zł	0.437
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	130 254 zł	112	-0.8%	90 698 zł	70%	-67 788 zł	0.462
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	146 133 zł	104	-4.2%	44 296 zł	72%	-65 390 zł	0.480
	Rozwój	Program	Obniżka	119 259 zł	121	+3.3%	118 734 zł	68%	-71 474 zł	0.482
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	154 456 zł	100	-4.7%	27 687 zł	74%	-60 064 zł	0.485
	Bez zmian	Program	Obniżka	123 405 zł	109	+1.3%	114 345 zł	69%	-66 994 zł	0.497
●	Szeroki program	Program	Obniżka	114 863 zł	133	+5.4%	123 379 zł	66%	-76 212 zł	0.507
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	122 043 zł	116	-0.3%	106 590 zł	68%	-73 286 zł	0.507
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	134 386 zł	100	-2.7%	86 324 zł	72%	-63 322 zł	0.523
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	126 434 zł	104	-2.2%	101 951 zł	69%	-68 553 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	111 024 zł	124	+2.8%	138 891 zł	66%	-74 896 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	115 398 zł	112	+0.7%	134 272 zł	68%	-70 184 zł	0.560
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	119 521 zł	100	-1.2%	129 931 zł	69%	-65 729 zł	0.595
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	107 462 zł	116	+1.3%	149 429 zł	65%	-75 611 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	111 844 zł	104	-0.8%	144 800 zł	67%	-70 889 zł	0.633

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 346 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.