HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarna

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2346 mieszkańcówdochody własne 8616 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.13% do 0.61%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-11.81% do 36.06%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka150 798 zł133+1.8%19 762 zł72%-70 385 zł0.212
●RozwójProgramPodwyżka155 215 zł121-0.3%15 000 zł72%-65 622 zł0.263
Szeroki programBez zmianPodwyżka145 918 zł124-0.8%36 717 zł72%-69 281 zł0.319
●Bez zmianProgramPodwyżka159 381 zł109-2.2%10 495 zł74%-61 118 zł0.359
RozwójProgramBez zmian134 559 zł121+1.8%73 941 zł70%-68 989 zł0.361
●Szeroki programProgramBez zmian130 155 zł133+3.8%78 596 zł68%-73 737 zł0.366
RozwójBez zmianPodwyżka150 312 zł112-2.7%32 074 zł72%-64 544 zł0.388
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka141 730 zł116-2.2%48 949 zł71%-70 138 zł0.404
Bez zmianProgramBez zmian138 714 zł109-0.3%69 542 zł72%-64 498 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian125 872 zł124+1.3%95 328 zł68%-72 511 zł0.437
RozwójBez zmianBez zmian130 254 zł112-0.8%90 698 zł70%-67 788 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka146 133 zł104-4.2%44 296 zł72%-65 390 zł0.480
RozwójProgramObniżka119 259 zł121+3.3%118 734 zł68%-71 474 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka163 778 zł96-4.4%5686 zł77%-56 309 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka154 456 zł100-4.7%27 687 zł74%-60 064 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian143 096 zł96-2.4%64 865 zł73%-59 708 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka123 405 zł109+1.3%114 345 zł69%-66 994 zł0.497
●Szeroki programProgramObniżka114 863 zł133+5.4%123 379 zł66%-76 212 zł0.507
Szeroki programWstrzymanieBez zmian122 043 zł116-0.3%106 590 zł68%-73 286 zł0.507
Bez zmianBez zmianBez zmian134 386 zł100-2.7%86 324 zł72%-63 322 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian126 434 zł104-2.2%101 951 zł69%-68 553 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka127 776 zł96-0.9%109 962 zł71%-62 217 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka111 024 zł124+2.8%138 891 zł66%-74 896 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka115 398 zł112+0.7%134 272 zł68%-70 184 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka150 286 zł92-6.1%39 899 zł74%-60 899 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka119 521 zł100-1.2%129 931 zł69%-65 729 zł0.595
Głębokie cięcieProgramBez zmian147 377 zł83-4.7%60 743 zł75%-55 036 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka158 828 zł87-6.7%23 022 zł77%-55 284 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian130 575 zł92-4.2%97 567 zł71%-64 076 zł0.614
OgraniczenieBez zmianBez zmian138 743 zł87-4.8%81 878 zł73%-58 561 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka107 462 zł116+1.3%149 429 zł65%-75 611 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka168 073 zł83-6.6%1075 zł79%-51 620 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka111 844 zł104-0.8%144 800 zł67%-70 889 zł0.633
Głębokie cięcieProgramObniżka132 047 zł83-3.2%105 898 zł72%-57 558 zł0.636
OgraniczenieBez zmianObniżka123 867 zł87-3.4%125 798 zł71%-60 980 zł0.663
Bez zmianWstrzymanieObniżka115 977 zł92-2.7%140 425 zł68%-66 423 zł0.679
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka154 669 zł79-8.1%35 221 zł76%-56 105 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian134 943 zł79-6.3%93 061 zł72%-59 301 zł0.708
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian142 999 zł74-7.0%77 827 zł75%-53 917 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka163 098 zł74-8.9%18 724 zł79%-50 623 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka120 334 zł79-4.8%136 255 zł70%-61 661 zł0.752
Głębokie cięcieBez zmianObniżka128 113 zł74-5.6%121 756 zł72%-56 349 zł0.754
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian139 210 zł66-8.4%89 000 zł75%-54 644 zł0.818
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka158 950 zł66-10.2%30 869 zł78%-51 431 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka124 590 zł66-7.0%132 204 zł72%-57 017 zł0.845

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 346 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.