Baranów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 1 142 761 zł | 133 | -10.3% | 25 178 zł | 68% | -145 443 zł | 0.143 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 1 147 982 zł | 121 | -12.1% | 19 402 zł | 68% | -139 666 zł | 0.235 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 1 111 881 zł | 124 | -12.5% | 190 940 zł | 68% | -143 265 zł | 0.271 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 1 045 434 zł | 133 | -8.4% | 526 887 zł | 66% | -146 114 zł | 0.296 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 1 050 637 zł | 121 | -10.3% | 521 906 zł | 67% | -140 360 zł | 0.325 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 1 152 935 zł | 109 | -13.8% | 13 904 zł | 69% | -134 169 zł | 0.350 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 091 986 zł | 116 | -13.8% | 292 558 zł | 67% | -144 027 zł | 0.362 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 1 117 072 zł | 112 | -14.3% | 185 441 zł | 68% | -137 521 zł | 0.368 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 1 055 573 zł | 109 | -12.1% | 517 187 zł | 68% | -134 884 zł | 0.396 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 1 016 977 zł | 124 | -10.7% | 685 959 zł | 66% | -143 884 zł | 0.399 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 1 022 151 zł | 112 | -12.5% | 681 005 zł | 67% | -138 163 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 1 097 191 zł | 104 | -15.6% | 287 575 zł | 68% | -138 267 zł | 0.462 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 972 651 zł | 133 | -7.0% | 908 066 zł | 64% | -146 622 zł | 0.469 |
| Rozwój | Program | Obniżka | 977 841 zł | 121 | -8.9% | 903 098 zł | 65% | -140 884 zł | 0.474 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 1 121 997 zł | 100 | -16.0% | 180 732 zł | 69% | -132 055 zł | 0.478 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 998 521 zł | 116 | -12.1% | 781 272 zł | 65% | -144 600 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 982 764 zł | 109 | -10.7% | 898 391 zł | 66% | -135 425 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 1 027 058 zł | 100 | -14.3% | 676 312 zł | 68% | -132 719 zł | 0.532 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 1 003 708 zł | 104 | -13.8% | 776 305 zł | 66% | -138 862 zł | 0.544 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 946 014 zł | 124 | -9.4% | 1 058 396 zł | 64% | -144 354 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 951 175 zł | 112 | -11.2% | 1 053 454 zł | 65% | -138 649 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 928 640 zł | 116 | -10.7% | 1 148 542 zł | 64% | -145 035 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 956 069 zł | 100 | -12.9% | 1 048 774 zł | 66% | -133 222 zł | 0.633 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 933 814 zł | 104 | -12.5% | 1 143 588 zł | 64% | -139 314 zł | 0.658 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 415 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.